ترکیب رشد منفی و تورم بالا بی‌سابقه است

یک منتقد اقتصادی معتقد است روند فزاینده تورم که از شوک ارزی و حذف ارز ترجیحی آغاز شد، دوباره در حال تشدید است و کاهش شدید صادرات و واردات، افت تولید نفت و گاز، کاهش تشکیل سرمایه و آسیب به زیرساخت‌ها نیز چشم‌انداز رشد اقتصادی را تیره کرده است. او پیش‌بینی می‌کند رشد اقتصادی در پایان سال به حدود منفی ۸ درصد برسد و تاکید دارد اقتصاد ایران در چند دهه اخیر ترکیبی به این شدت از رشد منفی و تورم بالا را تجربه نکرده است.

محمدتقی فیاضی در گفت‌وگو با خبرآنلاین، به افزایش نرخ ارز اشاره کرد و گفت: دلار از مردادماه گران شده؛ به‌طوری که در یک فاصله ۴۰ تا ۴۵ روزه قیمت هر دلار آمریکا از کمتر از ۱۸۰ هزار تومان به بیش از ۲۵۶ هزار تومان افزایش یافت. این مسئله یعنی افزایش قیمت دلار هم فشار رشد تورم را بیشتر خواهد کرد. اکنون فشار تورم افزایشی هم از سمت عرضه است و هم تقاضا. فشارهایی چون محاصره و تشدید تحریم‌ها هم وجود دارد که می‌تواند بر شدت جهش قیمت‌ها بیفزاید.

او  با اشاره به وضعیت تجارت خارجی، اظهار کرد: در عوامل موثر بر تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی بسیار منفی بوده است. صادرات کالا و خدمات منفی ۳۵.۷ درصد شده و واردات هم منفی ۱۴.۸ درصد بوده است. این‌ها هر کدام بر تورم خواهند افزود و همزمان با افزایش نرخ ارز، تورم را با سرعتی بیشتر افزایش می‌دهند. در این بستر نرخ ارز هم مزید بر علت خواهد شد و تورم را باز هم بیشتر خواهد کرد. ادامه این روند شرایط را سخت‌تر می‌کند و اگر ذخایر نفتی ایران روی دریاها هم تمام شود، وضعیت دشوارتر خواهد شد. بنابراین چشم‌انداز روشنی را نمی‌توان برای اقتصاد کشور در سال جاری ترسیم کرد.

این تحلیلگر اقتصاد کلان رباره رشد اقتصادی نیز بیان کرد: رشد منفی سه‌ماهه نخست را مرکز آمار منفی ۱۰.۱ درصد اعلام کرده که یک نرخ کم‌سابقه در سال‌های اخیر محسوب می‌شود. در گذشته، خصوصا در بزنگاه‌های پرتنش، ما با رشد منفی بیشتر هم مواجه شدیم. مثلا در سال ۵۷ رشد اقتصادی منفی ۱۳ درصد بود یا در سال ۵۹ که جنگ هم آغاز شد، رشد به منفی ۲۱ درصد هم رسید که تحت تاثیر به‌هم‌ریختگی‌های ابتدای انقلاب و جنگ بود. به طور کلی رشد اقتصادی بیشتر از تورم تحت تاثیر عوامل بیرونی چون جنگ، تحریم، تنش‌های داخلی یا محاصره قرار می‌گیرد. در سال‌های پرالتهاب اصولا رشد کاهش می‌یابد.

فیاضی ادامه داد: جزئیات نشان می‌دهد رشد استخراج نفت و گاز منفی ۲۶ درصد بوده که پیامش علاوه بر رشد منفی کل، نشان می‌دهد به هر حال بخش مهمی از منابع ارزی دولت که از این محل بوده کاهش یافته است. این مسئله بر بازار ارز اثر دارد و آثار واقعی بر کسری بودجه خواهد داشت. نکته‌ای که می‌خواهم بگویم این است که رشد منفی ۲۶ درصد نفت و گاز در کنار رشد منفی ۲۱ درصد گاز طبیعی و رشد منفی ۵.۴ درصد آب و برق بوده که همگی اغلب تحت تاثیر جنگ و ویرانی زیرساخت‌ها رخ داده و این بر بخش‌های دیگر، خصوصا صنعت، تاثیر داشته و بر رشد منفی افزوده است.

او در پایان درباره ترکیب همزمان رکود و تورم، تاکید کرد: این یک رشد منفی بزرگ همزمان با تورمی بسیار بالا است. همان‌طور که گفتم، در گذشته ما شاهد رشدهای منفی بزرگ‌تر هم بودیم، اما در چند دهه اخیر و لااقل در سال‌های پس از انقلاب، رشدی چنین منفی را با تورمی چنین بالا تجربه نکرده‌ایم. در سال‌های ابتدای انقلاب با اینکه رشدهای منفی بزرگی تجربه شد، اما تورم هرگز به اندازه امروز بالا نرفت. مثلا در دهه اول انقلاب هرگز تورم به ۳۰ درصد هم نرسید. در سال ۵۹ رشد اقتصادی منفی ۲۱ درصد بوده، اما تورم ۲۳.۵ درصد بوده است. بنابراین امسال بدترین عملکردی است که ما پس از انقلاب مشاهده کردیم. یعنی با توجه به تورم نقطه‌به‌نقطه ۹۰ درصدی و تورم سالانه ۷۳.۶ درصدی، در کنار رشد اقتصادی منفی ۱۰.۱ درصدی، با بدترین رکورد تورمی پس از انقلاب مواجه هستیم و شرایط اقتصاد از هر زمان دیگری در این ۵۰ سال بدتر است.