حمایت کم‌سابقه رئیس‌جمهور آمریکا از نخست‌وزیر اسرائیل، رقبای سیاسی حزب لیکود را برآشفت؛
ترامپ- نتانیاهو؛ و احیای محفل جنگ برای انتخابات
رامین پرتو
حمایت علنی دونالد ترامپ از بنیامین نتانیاهو، کمتر از یک هفته پیش از انتخابات پارلمانی اسرائیل، رقابت سیاسی در تل‌آویو را وارد مرحله‌ای تازه کرده است. رئیس‌جمهور آمریکا که پیش‌تر از اعلام حمایت رسمی از نامزد مشخصی خودداری می‌کرد، اکنون با تأکید بر همکاری مشترک در جنگ علیه ایران، آشکارا از انتخاب مجدد نتانیاهو حمایت کرده است. این موضع‌گیری در شرایطی انجام می‌شود که ائتلاف حاکم با چالش تشکیل اکثریت پارلمانی روبه‌روست و مخالفان نتانیاهو نیز برای پایان دادن به دوره طولانی نخست‌وزیری او تلاش می‌کنند. انتخابات ۲۷ اکتبر، علاوه بر تعیین ترکیب کنست، آزمونی برای سنجش پیامدهای جنگ، عملکرد دولت و میزان تأثیرگذاری واشنگتن بر سیاست داخلی اسرائیل خواهد بود.
حمایت ترامپ؛ از رابطه شخصی تا محاسبات راهبردی
ترامپ (شامگاه یکشنبه) در شبکه اجتماعی تروث سوشال، نتانیاهو را رهبری شجاع و جنگجویی بزرگ توصیف کرد و حمایت کامل خود را از انتخاب مجدد او اعلام کرد. مهم‌ترین بخش پیام رئیس‌جمهور آمریکا، پیوند دادن نتیجه انتخابات اسرائیل با نحوه مواجهه واشنگتن با ایران بود. او مدعی شد انتخاب فردی غیر از نتانیاهو ممکن است آمریکا را ناگزیر کند به‌تنهایی مسئولیت مقابله با ایران را برعهده بگیرد؛ مسئولیتی که به گفته ترامپ تمایلی به پذیرش آن ندارد. این اظهارات نشان می‌دهد حمایت انتخاباتی او صرفاً ابراز دوستی با نخست‌وزیر اسرائیل نیست، بلکه حامل پیامی درباره آینده همکاری نظامی دو طرف نیز هست.
نتانیاهو بلافاصله از این حمایت استقبال کرد و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که دو طرف با همکاری یکدیگر مأموریت را به سرانجام خواهند رساند. این پاسخ، هم بر اهمیت پشتیبانی آمریکا برای دولت او تأکید داشت و هم می‌کوشید رابطه با واشنگتن را به یکی از محورهای کارزار انتخاباتی تبدیل کند. بااین‌حال، حمایت ترامپ زمانی اعلام شد که نظرسنجی‌های منتشرشده از دشواری ائتلاف نتانیاهو برای دستیابی به ۶۱ کرسی لازم جهت تشکیل دولت حکایت داشتند. حزب لیکود در برابر حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل، با رقابتی جدی مواجه است و مجموعه مخالفان نیز تلاش می‌کند نارضایتی از عملکرد دولت را به تغییر ترکیب قدرت تبدیل کند.
مخالفان نتانیاهو می‌توانند حمایت ترامپ را نشانه وابستگی بیش از اندازه نخست‌وزیر اسرائیل به پشتیبانی واشنگتن معرفی کنند و بر حق شهروندان اسرائیلی برای تعیین مستقل رهبر خود تأثیر بگذارند و به همین دلیل معلوم نیست که واکنش اسرائیلی‌ها به حمایت ترامپ در انتخابات چه باشد
چرایی تغییر موضع ترامپ را باید در چند محاسبه مرتبط جست‌وجو کرد. نخست، زمان اعلام حمایت اهمیت دارد. ترامپ ماه‌ها از تأیید علنی نامزدی نتانیاهو خودداری کرده بود؛ حتی گزارش‌های پیشین حاکی از آن بود که برخی چهره‌های نزدیک به رئیس‌جمهور آمریکا از حمایت شتاب‌زده او نگران بودند. اکنون که انتخابات نزدیک شده، اعلام حمایت می‌تواند بیشترین ارزش تبلیغاتی را برای نخست‌وزیر اسرائیل داشته باشد.
دومین عامل، نگرانی واشنگتن از پیامدهای تغییر دولت در اسرائیل است. ترامپ، نتانیاهو را شریکی می‌داند که درباره ایران تجربه همکاری مستقیم با او دارد. اگر دولت آینده رویکرد محتاطانه‌تری در قبال عملیات نظامی اتخاذ کند، هماهنگی واشنگتن و تل‌آویو در پرونده ایران ممکن است دشوارتر شود. البته این به معنای آن نیست که تمام رقبای نتانیاهو مخالف فشار بر ایران هستند؛ اختلاف اصلی می‌تواند بر سر دامنه عملیات، زمان‌بندی، هزینه‌ها و چگونگی پایان دادن به درگیری باشد. اظهارات ترامپ این تفاوت‌ها را به موضوعی انتخاباتی تبدیل می‌کند و می‌کوشد ادامه همکاری با دولت فعلی را با منافع امنیتی آمریکا پیوند بزند.
سومین محاسبه، به اعتبار سیاسی ترامپ مربوط می‌شود. آرون دیوید میلر، پژوهشگر بنیاد کارنگی و مشاور پیشین وزارت خارجه آمریکا در مذاکرات اعراب و اسرائیل، استدلال کرده است که این حمایت بیش از آنکه درباره نتانیاهو باشد، بازتاب هم‌هویتی ترامپ با سیاستمداری تحت فشار است. از این منظر، کنار رفتن نخست‌وزیر اسرائیل پس از جنگ با ایران می‌تواند پرسش‌هایی درباره دستاوردهای راهبردی عملیات نظامی ایجاد کند؛ به‌ویژه اگر دولت بعدی بر تفاوت رویکرد خود با سیاست‌های کنونی تأکید کند. بااین‌حال، نتیجه سیاسی جنگ را نمی‌توان صرفاً از ماندن یا رفتن یک رهبر استنباط کرد.
ترامپ نتیجه انتخابات کنست را
تغییر می‌دهد؟
پشتیبانی علنی رئیس‌جمهور آمریکا برای نتانیاهو یک امتیاز سیاسی مهم است، اما اثر آن را نباید با تضمین پیروزی یکسان دانست. این حمایت ممکن است در میان رأی‌دهندگانی که رابطه نزدیک با واشنگتن و همکاری امنیتی با آمریکا را ضروری می‌دانند، به تقویت جایگاه نخست‌وزیر کمک کند. همچنین نتانیاهو می‌تواند خود را سیاستمداری معرفی کند که توانسته حمایت رهبر یکی از مهم‌ترین متحدان اسرائیل را حفظ کند. در فضای رقابت انتخاباتی، چنین تصویری امکان دارد بخشی از تردیدهای رأی‌دهندگان را کاهش دهد یا هواداران مردد لیکود را به مشارکت بیشتر ترغیب کند. بااین‌حال، میزان تحقق این آثار به واکنش جامعه اسرائیل و ارزیابی رأی‌دهندگان از عملکرد دولت بستگی دارد.
در مقابل، مداخله خارجی ممکن است نتیجه‌ای متفاوت نیز داشته باشد. مخالفان نتانیاهو می‌توانند حمایت ترامپ را نشانه وابستگی بیش از اندازه نخست‌وزیر به پشتیبانی واشنگتن معرفی کنند و بر حق شهروندان اسرائیلی برای تعیین مستقل رهبر خود تأکید بگذارند. چنین استدلالی به‌ویژه برای رأی‌دهندگانی اهمیت دارد که نسبت به عملکرد دولت، پیامدهای جنگ و هزینه‌های امنیتی و اقتصادی آن انتقاد دارند. افزون بر این، محبوبیت ترامپ در میان گروه‌های مختلف جامعه اسرائیل لزوماً یکسان نیست و نمی‌توان فرض کرد حمایت او همه رأی‌دهندگان را به سمت لیکود سوق خواهد داد. تأثیر این موضع‌گیری به میزان اعتماد عمومی به رئیس‌جمهور آمریکا و برداشت رأی‌دهندگان از منافع ملی اسرائیل وابسته است.
ترامپ ماه‌ها از تأیید علنی نامزدی نتانیاهو خودداری کرده بود و حتی گزارش‌های پیشین حاکی از آن بود که برخی چهره‌های نزدیک به رئیس‌جمهور آمریکا از حمایت شتاب‌زده او نگران بودند و اکنون که انتخابات نزدیک شده، اعلام حمایت می‌تواند بیشترین ارزش تبلیغاتی را برای نخست‌وزیر اسرائیل داشته باشد
مسئله مهم‌تر، ساختار نظام پارلمانی اسرائیل است. حتی اگر لیکود در شمار کرسی‌ها موقعیت بهتری پیدا کند، این موضوع به‌تنهایی برای نخست‌وزیری دوباره نتانیاهو کافی نیست. تشکیل دولت به توانایی احزاب برای گردآوری حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست بستگی دارد. بنابراین، آرایش ائتلاف‌ها، موضع احزاب کوچک‌تر و امکان توافق میان جریان‌های رقیب، به‌اندازه نتیجه نظرسنجی‌های مربوط به احزاب بزرگ اهمیت دارد.
واکنش مخالفان
در این میان گادی آیزنکوت در واکنش به حمایت ترامپ تأکید کرده است که تصمیم‌گیری درباره نخست‌وزیر آینده بر عهده شهروندان اسرائیل است و دولت آمریکا می‌تواند با هر دولتی که از انتخابات بیرون بیاید، همکاری کند. این موضع‌گیری، ضمن پرهیز از تقابل مستقیم با واشنگتن، تلاش دارد حمایت خارجی را از مرکز رقابت خارج کند و مشروعیت سیاسی را به رأی داخلی پیوند بزند.
یائیر لاپید نیز با انتقاد از موضع ترامپ گفته است که رئیس‌جمهور آمریکا این کشور را درک نمی‌کند؛ اظهارنظری که مخالفت او با ورود علنی واشنگتن به رقابت انتخاباتی اسرائیل را بازتاب می‌دهد.
آویگدور لیبرمن، وزیر جنگ پیشین اسرائیل، نیز با طرح این ادعا که ترامپ از طریق نتانیاهو بر اسرائیل اعمال نفوذ می‌کند، نگرانی خود را درباره رابطه نامتوازن دو طرف بیان کرده است. در مقابل، نتانیاهو می‌کوشد این رابطه را نشانه قدرت دیپلماتیک و امنیتی دولت خود جلوه دهد. تقابل این دو روایت، یکی از ابعاد مهم کارزار انتخاباتی است: آیا رابطه نزدیک با رئیس‌جمهور آمریکا تضمینی برای امنیت و نفوذ اسرائیل محسوب می‌شود یا ممکن است اختیار تصمیم‌گیری دولت را محدود کند؟
پاسخ رأی‌دهندگان به این پرسش، در کنار موضوع جنگ و عملکرد داخلی دولت، بر فضای سیاسی روزهای پایانی رقابت اثر خواهد گذاشت.
مخالفان نتانیاهو پیش از اعلام حمایت ترامپ نیز برای هماهنگی تلاش کرده بودند. گزارش‌ها از توافق چند رهبر مخالف در اواخر سپتامبر حکایت دارد؛ توافقی برای پرهیز از حملات متقابل در کارزار و همکاری با هدف تشکیل دولتی جایگزین. بااین‌حال، این هماهنگی به معنای شکل‌گیری ائتلافی یکدست نیست. آیزنکوت، لاپید، نفتالی بنت، لیبرمن و یائیر گولان درباره مسائل امنیتی، آینده مناقشه فلسطین و ترکیب دولت احتمالی اختلاف‌هایی دارند.
در مجموع، حمایت ترامپ از نتانیاهو در واپسین روزهای کارزار انتخاباتی، تلاقی منافع شخصی، محاسبات امنیتی و رقابت بر سر آینده سیاست منطقه‌ای را آشکار می‌کند. این موضع‌گیری می‌تواند به نتانیاهو امکان دهد رابطه با واشنگتن را به‌عنوان دستاوردی انتخاباتی برجسته کند؛ اما در عین حال، مخالفان را به تأکید بیشتر بر استقلال تصمیم‌گیری اسرائیل و ضرورت پاسخ‌گویی دولت سوق می‌دهد.
دیدگاه تان را بنویسید