دولت کوبا برای مقابله با تهدید آمریکا مردم را مسلح کرد؛
آمادهباش هاوانا در سناریوهای ترکیبی ترامپ
رامین پرتو
کوبا در شرایطی به سر میبرد که مجموعهای از بحرانهای اقتصادی، معیشتی، ناترازی انرژی، فرسودگی زیرساختها و فشارهای سیاسی خارجی، این کشور را با یکی از دشوارترین مقاطع تاریخ معاصر خود مواجه کرده است. در کنار مشکلات داخلی، افزایش فشارهای ایالات متحده و تهدیدهای آشکار دونالد ترامپ علیه دولت کمونیستی هاوانا، موجب شده که نگرانیها درباره احتمال بروز یک بحران امنیتی در منطقه کارائیب بیش از هر زمان دیگری افزایش یابد.
در ماههای اخیر، دولت آمریکا علاوه بر تشدید تحریمها، به صورت مکرر از ضرورت تغییر نظام سیاسی کوبا سخن گفته است. ترامپ بارها تأکید کرده که اگر رهبران کمونیست کوبا رفتار خود را تغییر ندهند، با پیامدهای سختی روبهرو خواهند شد و حتی از احتمال اقدام نظامی نیز سخن گفته است. این مواضع در شرایطی مطرح شده که کوبا همزمان با بحران شدید انرژی، کمبود سوخت، مشکلات اقتصادی و کاهش سطح رفاه عمومی دست و پنجه نرم میکند.
بر اساس گزارش رسانههای ونزوئلایی، دولت کوبا در واکنش به تهدیدهای اخیر آمریکا و افزایش حضور نظامی واشنگتن در منطقه کارائیب، روند توزیع سلاح میان شهروندان و آمادهسازی نیروهای مردمی را آغاز کرده است. این اقدام باعث شده فضای عمومی هاوانا تحت تأثیر قرار گیرد و بسیاری از نهادهای دولتی و امنیتی در حال بررسی سناریوهای اضطراری باشند.
هاوانا در برابر فشار حداکثری واشنگتن
دولت ترامپ از ابتدای سال جاری سیاست فشار حداکثری علیه کوبا را وارد مرحله تازهای کرده است. وزارت خزانهداری آمریکا طی هفتههای اخیر تحریمهای جدیدی را علیه میگل دیاز کانل، رئیسجمهور کوبا، اعضای خانواده وی، فرزندان و نوادگان رائول کاسترو و همچنین برخی نهادهای سیاسی، نظامی و اجتماعی این کشور اعمال کرده است.
همزمان، پرونده قضایی علیه رائول کاسترو به اتهام نقش داشتن در سرنگونی هواپیماهای غیرنظامی در دهه ۱۹۹۰ نیز وارد مرحله جدیدی شده و این اقدامات در کنار محدودیتهای نفتی و مالی، شرایط اقتصادی کوبا را بیش از گذشته دشوار کرده است.
باید توجه داشت که بحران انرژی، یکی از مهمترین مشکلات کنونی این کشور به شمار میرود. کمبود سوخت، اختلال در شبکه برق، کاهش توان تولیدی و دشواری تأمین قطعات مورد نیاز زیرساختهای حیاتی، بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار داده است. حتی سازمان یونسکو نسبت به آثار بلندمدت این بحران بر نظام آموزشی کوبا هشدار داده و اعلام کرده که تداوم وضعیت موجود میتواند کیفیت آموزش و توسعه نسل آینده را با مشکلات جدی مواجه کند.
ایالات متحده درگیر بحرانها و پروندههای متعددی در عرصه بینالمللی است و تمرکز راهبردی واشنگتن بر مسائل دیگری قرار دارد و باز کردن جبههای جدید در منطقه کارائیب میتواند هزینههای نظامی، سیاسی و اقتصادی قابل توجهی برای آمریکا ایجاد کند و به همین دلیل ممکن است حمله به کوبا فعلاً انجام نشود
در چنین فضایی، رهبران کوبا تأکید کردهاند که هدف واشنگتن، تشدید محاصره اقتصادی و ایجاد شرایط لازم برای تغییر نظام سیاسی این کشور است؛ به گونهای که میگل دیاز کانل و برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا، بارها اعلام کردهاند که هرگونه فشار یا تجاوز احتمالی آمریکا با مقاومت مردم کوبا مواجه خواهد شد.
چرا کوبا شهروندان خود را مسلح میکند؟
اقدام دولت کوبا در مسلح کردن شهروندان را نمیتوان صرفاً یک تصمیم نظامی دانست، بلکه این اقدام دارای ابعاد سیاسی، روانی و امنیتی گستردهای است.
نخستین هدف هاوانا، ایجاد بازدارندگی در برابر هرگونه ماجراجویی نظامی احتمالی آمریکا است. رهبران کوبا به خوبی میدانند که ارتش این کشور توان مقابله کلاسیک با قدرت نظامی آمریکا را ندارد؛ بنابراین، راهبرد سنتی کوبا بر پایه جنگ نامتقارن و بسیج عمومی شکل گرفته و به همین دلیل، تجهیز نیروهای مردمی و آمادهسازی شهروندان، بخشی از دکترین دفاعی این کشور محسوب میشود.
هدف دوم، مدیریت افکار عمومی داخلی است. کوبا در شرایط کنونی با مشکلات اقتصادی گسترده، نارضایتیهای اجتماعی و فشارهای معیشتی روبهرو است. ایجاد فضای مقاومت در برابر تهدید خارجی، میتواند نوعی انسجام ملی ایجاد کرده و توجه افکار عمومی را از بحرانهای داخلی به سوی تهدیدات خارجی معطوف کند.
سومین عامل، ارسال پیام سیاسی به واشنگتن است. هاوانا تلاش میکند نشان دهد که سناریوی تغییر نظام در این کشور، برخلاف برخی نمونههای دیگر، با مقاومت گسترده مردمی همراه خواهد بود و هزینههای سنگینی برای آمریکا به دنبال خواهد داشت.
در واقع، رهبران کوبا میکوشند این پیام را منتقل کنند که هرگونه عملیات نظامی احتمالی، به یک جنگ فرسایشی و پرهزینه تبدیل خواهد شد و نمیتوان سرنوشت این کشور را با نمونههایی مانند ونزوئلا یا دیگر کشورهای منطقه مقایسه کرد.
رهبران کوبا به خوبی میدانند که ارتش این کشور توان مقابله کلاسیک با قدرت نظامی آمریکا را ندارد و بنابراین، راهبرد سنتی کوبا بر پایه جنگ نامتقارن و بسیج عمومی شکل گرفته و به همین دلیل، تجهیز نیروهای مردمی و آمادهسازی شهروندان، بخشی از دکترین دفاعی این کشور محسوب میشود
آیا ترامپ به کوبا حمله میکند؟
اگرچه لحن تهدیدآمیز ترامپ علیه هاوانا در ماههای اخیر افزایش یافته، اما احتمال آغاز یک عملیات نظامی گسترده علیه کوبا در شرایط فعلی چندان بالا به نظر نمیرسد.
نخست دلیل آنکه ایالات متحده درگیر بحرانها و پروندههای متعددی در عرصه بینالمللی است و تمرکز راهبردی واشنگتن بر مسائل دیگری قرار دارد و باز کردن جبههای جدید در منطقه کارائیب میتواند هزینههای نظامی، سیاسی و اقتصادی قابل توجهی برای آمریکا ایجاد کند.
دوم آنکه ساختار سیاسی و اجتماعی کوبا پیچیدهتر از آن است که بتوان با یک عملیات سریع، نظام سیاسی این کشور را تغییر داد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند هرگونه سادهانگاری در این زمینه میتواند به یک اشتباه محاسباتی بزرگ برای کاخ سفید تبدیل شود.
سومین عامل، پیامدهای منطقهای چنین اقدامی است. حمله به کوبا میتواند موج جدیدی از بیثباتی در آمریکای لاتین ایجاد کرده و واکنش منفی بسیاری از دولتهای منطقه را به همراه داشته باشد.
با این حال، احتمال تشدید فشارهای اقتصادی، تحریمهای بیشتر، عملیات اطلاعاتی، جنگ روانی و اقدامات محدود نظامی یا امنیتی همچنان وجود دارد؛ به عبارت دیگر، سناریوی فشار ترکیبی و فرسایشی بیش از گزینه جنگ مستقیم، با راهبرد کنونی واشنگتن همخوانی دارد.
در صورت وقوع حمله نظامی، آمریکا با تبعات گستردهای روبهرو خواهد شد. شکلگیری مقاومت مردمی، افزایش احساسات ضدآمریکایی در منطقه، بیثباتی سیاسی در حوزه کارائیب، موجهای مهاجرتی جدید و افزایش تنش میان قدرتهای بزرگ از جمله این تبعات خواهد بود.
نگاه همپیمانان هاوانا
روسیه از نخستین کشورهایی است که نسبت به سیاستهای واشنگتن علیه کوبا واکنش نشان داده و نمایندگان دومای روسیه و همچنین شورای فدراسیون این کشور، اقدامات آمریکا را دخالت آشکار در امور داخلی کوبا دانسته و تأکید کردهاند که هدف نهایی واشنگتن، تغییر قدرت سیاسی در هاوانا است.
چین نیز اگرچه با احتیاط بیشتری عمل میکند، اما به طور سنتی مخالف سیاستهای یکجانبه آمریکا و تحریمهای فرامرزی بوده است. پکن کوبا را یکی از شرکای سیاسی خود در آمریکای لاتین میداند و احتمالاً در صورت افزایش فشارها، حمایتهای اقتصادی و دیپلماتیک خود از این کشور را تقویت خواهد کرد.
در میان همسایگان کوبا نیز نگرانیهای قابلتوجهی وجود دارد. ونزوئلا و کشورهایی مانند کلمبیا، برزیل و برخی دولتهای آمریکای لاتین نیز نگران هستند که تشدید تنش میان واشنگتن و هاوانا، منطقه را وارد مرحله جدیدی از بیثباتی کند. در مجموع، کوبا امروز در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ معاصر خود قرار گرفته است. از یک سو، فشارهای اقتصادی و بحرانهای داخلی این کشور را فرسوده کرده و از سوی دیگر، افزایش تهدیدهای آمریکا و تشدید رویارویی سیاسی میان واشنگتن و هاوانا، چشمانداز منطقه کارائیب را با ابهامات فراوانی روبهرو ساخته است.
دیدگاه تان را بنویسید