بیروت در مسیر صلح دستوری

رامین پرتو

پرونده لبنان و وضعیت فعلی این کشور بیش از هر زمان دیگر پیچیده به نظر می‌رسد؛ چراکه از دوم مارس 2026 (11 اسفند 1404) تاکنون اسرائیل در حال انجام سلسله حملات خود به این کشور است که اتفاقاً بیشترین حجم این حملات به پایتخت این کشور بوده که تعداد زیادی از غیرنظامیان هم در میان جان باختگان این حملات مکرر هستند. در این خصوص وزارت بهداشت لبنان دیروز (سه‌شنبه) اعلام کرد که از دوم ماه مارس تاکنون، ۲ هزار و ۸۹ نفر در اثر حملات اسرائیل به این کشور جان باختند و ۶ هزار و ۷۶۲ نفر دیگر مجروح شده‌اند. 

این میزان از تعداد تلفات در میان غیرنظامیان به باور بسیاری از ناظران بین‌المللی، نشان از آن دارد که اسرائیل به هیچ وجه نمی‌خواهد ملاحظات حقوق بشردوستانه و حقوق بشری در مدنظر قرار بدهد و از سوی دیگر گویای آن است که تل‌آویو با دریافت یک چراغ سبز بزرگ از واشنگتن، در حال انجام این حملات است. بسیاری از منتقدان این مدل از حملات اسرائیل بر این باور هستند که اظهارات مقامات اسرائیل مبنی بر اینکه این حملات صرفاً در حال هدف قرار دادن اعضای حزب‌الله لبنان بوده، صرفاً یک توجیه سیاسی- رسانه‌ای است؛ چونکه برخی از مناطق هدف قرار گرفته شده اساساً ارتباطی به حملات علیه حزب‌الله ندارد و این میزان از تلفات غیرنظامی گویای غیرمتمرکز و غیرهدفمند بودن حملات اسرائیل علیه لبنان است. 

مذاکرات اسرائیل و لبنان؟ 

آنچه به پیچیدگی پرونده لبنان در شرایط فعلی اضافه می‌کند صرفاً موضوع حزب‌الله و حملات اسرائیل به لبنان نیست بلکه حالا مساله مذاکره میان بیروت و تل‌آویو در میان است که ساحت سیاسی لبنان و همچنین منطقه و فرامنطقه را با خود درگیر کرده است. از چند روز پیش و زمانی که حملات اسرائیل به لبنان شدت گرفت، منابع مختلفی از احتمال شروع مذاکرات میان اسرائیل و لبنان در واشنگتن خبر دادند اما بحث اینجاست که بیروت در شرایط جنگ خواهان برگزاری این مذاکره نیست. 

در این خصوص المیادین به نقل از یک منبع لبنانی اعلام کرد که نشست مقدماتی مذاکرات مستقیم میان لبنان و طرف اسرائیلی قرار است سه‌شنبه برگزار شود اما تغییر زمان برگزاری نشست بنا به درخواست طرف آمریکایی جهت فراهم شدن فرصت حضور مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا انجام شد. وی اعلام کرد که لبنان یک شرط را در میز مذاکره مطرح خواهد کرد و آن آتش‌بس است که در صورت مخالفت طرف اسرائیلی با این خواسته هیچ مذاکرات بعدی انجام نخواهد شد. 

این موضوع همزمان با اظهارات شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله لبنان مطرح شد که بر مخالفت حزب الله با مذاکرات با اسرائیل تاکید کرد و آن را بیهوده دانست. وی مذاکرات را امتیاز دهی رایگانی از سوی مقامات لبنانی دانست و در عین حال خواستار تقویت وحدت ملی در مقابله با دشمن شد. همچنین مردم لبنان نیز با برگزاری تجمع‌های اعتراضی در بیروت طی روزهای گذشته مخالفت خود را با مسیر مذاکره با اسرائیل در سایه تداوم حملات ابراز کردند. 

نکته مهم اما این است که به نظر می‌رسد که اسرائیل به دنبال اهداف دیگری از مذاکره با لبنان است؛ به گونه‌ای که گدعون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل پیش از برگزاری مذاکرات میان لبنان و اسرائیل در واشنگتن بر تمایل تل‌آویو برای عادی‌سازی روابط با لبنان تاکید کرد! 

وزیر خارجه اسرائیل مدعی شد که اختلافات چشمگیری میان لبنان و اسرائیل وجود ندارد اما باید این روند از سر گرفته شود. او همچنین در توهینی آشکار به اروپا اعلام کرد که اتحادیه اروپا مانند شترمرغ سر خود را در شن فرو کرده و رهبران اروپایی از دفاتر مجهز به تهویه مطبوع خود برای اسرائیل سخنرانی می‌کنند و خواهان توقف روندی هستند که هیچ چیز از آن نمی‌دانند. 

بیروت و تصمیم نهایی

نکته بسیار مهمی که در این راستا باید مورد نظر قرار بگیرد این است که مذاکرات میان اسرائیل و لبنان در حالی مطرح شده که بسیاری از کشورهای خارجی (به خصوص اروپایی‌ها) بر برقراری آتش‌بس میان دو طرف تاکید دارند. به عنوان مثال آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه ایتالیا اعلام کرد که با گدعون ساعر، همتای اسرائیلی خود برای تشویق به گفت‌وگوی میان لبنان و اسرائیل تماس گرفته است و تصریح کرد هدف از سفرش به بیروت، حمایت از دستیابی به نتیجه مثبت در مذاکرات صلح میان دو طرف است. وی همچنین بر حفظ امنیت غیرنظامیان لبنانی و نظامیان ایتالیایی مأمور در نیروهای حافظ صلح سازمان ملل (یونیفل) تأکید کرد و خواهان آتش‌بس شد. 

این در حالیست که جورجیا ملونی، نخست وزیر ایتالیا، تعلیق توافق دفاعی با اسرائیل را روز گذشته (سه‌شنبه) اعلام کرد. ملونی در حاشیه سفر خود به شهر ورونا ایتالیا به خبرنگاران گفت که با توجه به شرایط فعلی، دولت تصمیم گرفته تمدید خودکار توافق دفاعی با اسرائیل را به حالت تعلیق درآورد. از سوی دیگر باید توجه شود که اسرائیل به تازگی وارد چرخه‌ای از تنش با چندین کشور بر سر موضوعات مختلف شده است؛ به صورتی که مقامات اسرائیل در شبکه‌های اجتماعی چهره‌های عالی رتبه کشورهای ترکیه، کره جنوبی، پاکستان و اسپانیا را هدف حمله لفظی و رسانه‌ای قرار داده‌اند و چند روز پیش حتی اسپانیا بحث تعلیق همکاری با اسرائیل را مطرح کرد. 

آنچه به موازات این روند باید مورد توجه قرار بگیرد این است که به نظر می‌رسد برخی از مقامات لبنان به دنبال آن هستند تا در هر شرایطی که شده وارد فاز عادی‌سازی و مذاکره با اسرائیل شوند. به عنوان نمونه، یوسف رجی، وزیر خارجه لبنان اخیراً در تماس تلفنی با یوهان واده‌فول، همتای آلمانی خود اظهار کرده که لبنان در مذاکرات مستقیم با اسرائیل به دنبال دستیابی به آتش‌بس بوده و حتی تاکید کرده که ایجاد این مسیر (مذاکرات مستقیم)، عملا جدایی مساله لبنان از ایران را تثبیت کرده است. 

وزیر خارجه لبنان در بخش دیگری از این مکالمه تلفنی اعلام کرده که دولت لبنان به صورت انحصاری حق تصمیم‌گیری درباره مذاکره را دارد و این پیام آشکاری است که دوباره اصل حاکمیت ملی را در محافل دیپلماتیک لبنان تثبیت می‌کند. وزیر خارجه آلمان نیز در این گفت‌وگو حمایت قاطع برلین از اقدامات دولت لبنان برای تقویت حاکمیت خود و برقراری ثبات را اعلام و تاکید کرد که آلمان برای دستیابی به آتش‌بس تلاش می‌کند. 

اسرائیل، تثبیت نظامی و ادامه حملات

این مواضع وزیر خارجه لبنان و وزیر خارجه آلمان در حالی اتخاذ شده که حملات اسرائیل به لبنان هنوز ادامه دارد. در این خصوص منابع خبری از انجام چند حمله هوایی اسرائیل به مناطق مختلف جنوب و شرق لبنان در سحرگاه دیروز (سه‌شنبه) خبر دادند که در یکی از آن‌ها، محوطه اطراف بیمارستان تبنین نیز هدف قرار گرفته شده که بخش اورژانس را با خسارت جدی روبرو کرده است. 

بر اساس این گزارش‌ها، دو حمله هوایی، شهرک‌های انصاریه و البیساریه در جنوب لبنان را هدف قرار داده است. طبق گزارش المنار، همچنین یک حمله دیگر منطقه الشبریحا در شمال شهر صور را مورد اصابت قرار داده است و دو حمله هوایی نیز به مناطق مشغره و سحمر در منطقه بقاع در شرق لبنان انجام شده است.

از سوی دیگر کانال ۱۲ اسرائیل در گزارشی اعلام کرد که فرماندهی شمالی ارتش اسرائیل تصمیم گرفته است ۱۵ پایگاه دائمی در خط مقدم روستاهای مرزی لبنان ایجاد کند و این اقدام در پی بازدید بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل از این فرماندهی و بررسی تحولات میدانی صورت گرفته است. بر این اساس باید دید که لبنان می‌تواند در ابتدای امر آتش‌بس را جاری کند یا اینکه فشارهای سیاسی خارجی و حملات اسرائیل مدل هرگونه تحول سیاسی را به ضرر بیروت و به نفع تل‌آویو تغییر خواهد داد!