کنگره؛ مانع جدی علیه راهبرد ضدآتلانتیکی ترامپ

رامین پرتو

از هفته دوم کارزار نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، دونالد ترامپ به عنوان گرداننده این جنگ، دائماً به دنبال آن بود تا بتواند به هر طریق که شده اعضای ناتو را وارد این جنگ کند اما کشورهای اروپایی به هیچ وجه راضی نشدند تا این اقدام را انجام دهند و یا حتی با وی به صورت رسانه‌ای در این خصوص همراهی کنند. 

در این میان ترامپ بر این عقیده است که تمامی اعضای ناتو به هر ترتیب که شده باید با تئوری او برای باز نگه  داشتن جریان صادرات انرژی در تنگه هرمز همراهی کنند اما مساله اینجا بود که اساساً اعضای ناتو (به خصوص سه کشور تروئیکای اروپا یعنی آلمان، فرانسه و انگلیس) نمی‌دانند و نمی‌دانستند که طرح اصلی ترامپ برای ادامه و یا حتی پایان جنگ علیه ایران در حاشیه خلیج فارس چیست و او قرار است چگونه این روند را هدایت کرده یا به پایان برساند. 

مستقیم علیه ناتو! 

واقعیت پشت صحنه این است که ترامپ به عنوان رئیس جمهور ایالات متحده که به نوعی رهبری ناتو را در دست دارد، بر این عقیده بود که با شروع جنگ فعلی می‌تواند به هر ترتیب که شده اعضای ناتو را با خود وارد جنگ علیه ایران کند اما این روند یکباره به یک اختلاف آشکار تبدیل شد و همه چیز به صورت علنی رنگ و بوی دیگری به خود گرفت؛ چراکه تمام کشورهای عضو ناتو  وارد این مجادله نظامی نشدند و در اینجا بود که ترامپ لب به سخن گشود و انتقادها به سمت ناسزاگویی علیه ناتو و کشورهای عضو پیش رفت. 

در این راستا حالا ترامپ به مجازات ناتو فکر می‌کند؛ تا جایی که روزنامه وال استریت ژورنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد که کاخ سفید در حال بررسی طرحی برای مجازات برخی از اعضای ناتو است که به نظر رئیس جمهور ترامپ در طول جنگ علیه ایران برای ایالات متحده و اسرائیل مفید نبوده‌اند. مقامات دولتی ایالات متحده می‌گویند که این طرح شامل خارج کردن نیروهای آمریکایی از کشورهای عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) که در جنگ با ایران مفید تشخیص داده نشدند و استقرار نیروها در کشورهایی که بیشتر از آنها حمایت می‌کنند، می‌شود. وال استریت ژورنال در ادامه گزارش خود تصریح کرد که با این حال، این طرح با تهدیدهای اخیر «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا برای خروج کامل ایالات متحده از ائتلاف که طبق قانون او نمی‌تواند بدون مجوز کنگره انجام دهد، بسیار فاصله دارد. به نوشته این روزنامه آمریکایی، این طرح که در روز‌های اخیر در میان مقامات ارشد دولت منتشر شده و مورد حمایت قرار گرفته است، در مراحل اولیه قرار دارد و یکی از چندین طرحی است که کاخ سفید برای مجازات ناتو در حال بررسی آن است. این طرح، شکاف فزاینده بین دولت ترامپ و متحدان اروپایی پس از تصمیم رئیس جمهور آمریکا برای آغاز جنگ متجاوزانه با ایران را نیز برجسته می‌کند. در اثنای این اختلافات، «مارک روته» دبیرکل ناتو، روز چهارشنبه برای دیدار با ترامپ به واشنگتن سفر کرد. روته به‌رغم تنش‌ها در اتحاد فرا آتلانتیک، به دنبال تعمیق روابط با ترامپ بوده است و از جمله کسانی بود که او را متقاعد کرد گرینلند را تصاحب نکند.

متحدان آمریکا اعلام کرده‌اند که ترامپ بدون نظر آنها جنگ علیه ایران را آغاز کرده است و معتقدند همانطور که ترامپ گفت، ناتو آزمایش شد و آنها شکست خوردند اما هر چقدر هم که ترامپ عصبانی باشد، نمی‌تواند بدون اجازه و رأی مثبت کنگره طبق قانون ۲۰۲۳ از ناتو خارج شود

این در حالیست که ایالات متحده حدود ۸۴ هزار سرباز در سراسر اروپا مستقر دارد، هرچند تعداد دقیق آنها بسته به رزمایش‌های نظامی و استقرارهای چرخشی متفاوت است اما باید توجه داشت که پایگاه‌های ایالات متحده در اروپا به عنوان یک قطب حیاتی عملیات نظامی جهانی آمریکا عمل کرده و همچنین از طریق سرمایه‌گذاری، یک مزیت اقتصادی برای کشور میزبان فراهم می‌کنند. پایگاه‌های اروپای شرقی همچنین به عنوان یک عامل بازدارنده در برابر روسیه در نظر گرفته می‌شوند.

هنوز مشخص نیست که کدام کشورها نیرو از دست خواهند داد، با این حال تعدادی از اعضای ائتلاف از زمان بازگشت ترامپ به قدرت با او درگیر شده‌ و اخیراً با اعتراض به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، خشم او را برانگیخته‌اند. به گفته دو مقام دولتی، این طرح فراتر از تغییر محل استقرار نیروها می‌تواند شامل تعطیلی یک پایگاه آمریکایی در حداقل یکی از کشورهای اروپایی، احتمالاً اسپانیا یا آلمان نیز باشد. این مقامات گفتند کشورهایی که ممکن است از این طرح بهره‌مند شوند، شامل لهستان، رومانی، لیتوانی و یونان هستند، زیرا آنها به عنوان حامی شناخته می‌شوند. کشورهای اروپای شرقی برخی از بالاترین نرخ‌های هزینه‌های نظامی را در ائتلاف ناتو دارند و از اولین کشورهایی بودند که اعلام کردند از یک ائتلاف بین‌المللی برای نظارت بر تنگه هرمز حمایت خواهند کرد. پس از وقوع جنگ، رومانی به سرعت درخواست‌های واشنگتن برای اجازه استفاده از پایگاه‌هایش توسط نیروی هوایی ایالات متحده را تأیید کرد. 

نکته دیگر این است که این طرح می‌تواند منجر به نزدیک‌تر شدن بیشتر نیروهای آمریکایی به مرز روسیه شود که احتمالاً مسکو را خشمگین خواهد کرد و احتمال تقابل میان دو ابرقدرت را تا حد زیادی افزایش خواهد داد. 

ترامپ در مورد اینکه آیا آمریکا به تعهد دفاع جمعی خود طبق ماده ۵، ستونی که ترامپ آن را تضعیف کرده است، عمل خواهد کرد یا خیر، تردیدهایی ایجاد کرده اما از بین رفتن این اعتماد «بعد از دوران ترامپ» ادامه خواهد داشت و نشان می‌دهد تمایل جمهوری‌خواهان به عضویت در ناتو  رو به کاهش است

نگاه مشکوک اروپا به واشنگتن

شکاف حاصل از یکجانبه‌گرایی ترامپ در مورد ناتو و فشار ایالات متحده برای وادار کردن کشورهای اروپایی به شرکت در جنگ علیه ایران، باعث شده تا اروپایی‌ها یک نگاه مشکوک و هراس‌آمیز به رفتار آمریکا در خصوص شراکت آنها با ترامپ در ناتو داشته باشند. 

در این راستا بسیاری از تحلیلگران بر این عقیده هستند که ترامپ نمی‌تواند به تنهایی ناتو را ترک کند، اما همچنان می‌تواند با انتقاد از متحدان آمریکا که در جنگ علیه ایران او شرکت نکردند، ارتباط در ناتو را به خطر بیندازد؛ چراکه آمریکا از سال ۱۹۴۹ ستون اصلی ناتو بوده است، اما کارشناسان هشدار می‌دهند که لفاظی‌ها و رفتار دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا حتی اگر این عضو ناتو باقی بماند، اعتماد متقابل ناتو را تضعیف می‌کند. در این خصوص مارک وبر، استاد سیاست بین‌الملل در دانشگاه بیرمنگام در آکسیوس نوشته است که «این موضوع در میان تعدادی از اروپایی‌ها کاملا درک شده و مورد ترس است که حتی اگر ایالات متحده در ناتو بماند، غیرقابل اعتماد است». 

این در حالیست که ترامپ بارها متحدان اروپایی را به دلیل عدم انجام تعهدات مربوط به هزینه‌های دفاعی ناتو مورد انتقاد قرار داده و او اخیراً متحدان ناتو را به دلیل حمایت‌ نکردن آنها در جنگ با ایران یا اعمال محدودیت بر توانایی واشنگتن برای انجام حملات سرزنش کرده است. متحدان آمریکا اعلام کرده‌اند که ترامپ بدون نظر آنها جنگ علیه ایران را آغاز کرده است و معتقدند همانطور که ترامپ گفت، ناتو آزمایش شد و آنها شکست خوردند. در عین حال، هر چقدر هم که ترامپ عصبانی باشد، نمی‌تواند بدون اجازه و رأی مثبت کنگره طبق قانون ۲۰۲۳ از ناتو خارج شود. 

در این خصوص اما ایوو دالدر، سفیر سابق ناتو استدلال کرد، ترامپ در مورد اینکه آیا ایالات متحده به تعهد دفاع جمعی خود طبق ماده ۵، ستونی که ترامپ آن را تضعیف کرده است، عمل خواهد کرد یا خیر، تردیدهایی ایجاد کرده است. دالدر هشدار می‌دهد که از بین رفتن این اعتماد «بعد از دوران ترامپ» ادامه خواهد داشت و به نظرسنجی‌های اخیر اشاره می‌کند که نشان می‌دهد تمایل جمهوری‌خواهان به عضویت در ناتو رو به کاهش است. او معتقد است که اروپا برای کاهش وابستگی خود به ارتش ایالات متحده، اقدامات بیشتری انجام می‌دهد و ترامپ به جای خروج می‌تواند با بیرون‌کشیدن افسران آمریکایی از فرماندهی ناتو یا با جلوگیری از اجماع در تصمیم‌گیری، متحدان را مجازات کند. حال باید دید که او کدام گزینه را انتخاب خواهد کرد!