بازگشت لولا به قدرت، پیامی صریح به ترامپ و تندروهای جهان بود؛
شکست راست‌گرایی فراتر از مرزهای آمریکای لاتین
رامین پرتو
انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل بار دیگر شکاف عمیق میان چپ‌گرایان و راست‌گرایان را آشکار کرد؛ شکافی که نه‌تنها در نتایج رأی‌گیری، بلکه در واکنش نامزدها و بازتاب‌های بین‌المللی انتخابات نیز نمایان شد. بر اساس نتایج اعلام‌شده با شمارش ۹۹.۷۶ درصد آرا، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا با کسب ۵۱.۷۵ درصد آرا در برابر ۴۸.۲۵ درصد آرای فلاویو بولسونارو پیروز شد. این نتیجه، ضمن بازگرداندن لولا به قدرت، نشان داد که جامعه برزیل همچنان به‌شدت دو قطبی است و شکست نامزد راست‌گرا به معنای پایان نفوذ سیاسی این جریان نیست.
لولا پس از پیروزی تأکید کرد که رأی‌دهندگان را به اهمیت مشارکت در حفاظت از دموکراسی متقاعد کرده است. او همچنین مدعی شد که با مداخله خارجی از طریق پلتفرم‌های دیجیتال مقابله کرده و دولت آینده نماینده همه مردم برزیل خواهد بود. در مقابل، فلاویو بولسونارو ابتدا نتیجه انتخابات را نپذیرفت و از تلاش حقوقی برای ابطال آن سخن گفت. این مواضع، رقابت انتخاباتی را به مناقشه‌ای درباره مشروعیت نتیجه و اعتماد عمومی به نهادهای انتخاباتی تبدیل کرد.
چرا راست‌گرایان برزیل
شکست خوردند؟
شکست فلاویو بولسونارو را نمی‌توان صرفاً به اختلاف آرای دو نامزد یا مناقشه بر سر تمدید زمان رأی‌گیری نسبت داد. این نتیجه حاصل رقابت دو دیدگاه سیاسی درباره اقتصاد، امنیت عمومی، سیاست‌های اجتماعی و نقش دولت بود. در دور نخست، فلاویو با کسب ۴۷ درصد آرا در برابر ۴۵ درصد آرای لولا پیش افتاده بود؛ اما نتوانست این برتری را در دور دوم حفظ کند. این تغییر نشان می‌دهد که برخورداری از پایگاه ثابت رأی‌دهندگان برای پیروزی نهایی کافی نیست و جذب رأی‌دهندگان مردد و گسترش ائتلاف انتخاباتی اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.
یکی از عوامل مهم در این رقابت، مطالبات اقتصادی و اجتماعی شهروندان بود. هزینه‌های زندگی و سیاست‌های حمایتی دولت از محورهای اصلی انتخابات به شمار می‌رفتند. حزب لیبرال مدعی شد افزایش هزینه‌های عمومی و گسترش مزایای اجتماعی از سوی دولت لولا، شرایط رقابت را تحت تأثیر قرار داده است؛ اما این ادعا به‌خودی‌خود اثبات‌کننده تخلف انتخاباتی نیست. از منظر سیاسی، این مناقشه نشان می‌دهد که سیاست‌های رفاهی تا چه اندازه در رقابت بر سر جلب حمایت مردم اهمیت داشته‌اند.
در مقابل، لولا توانست با تأکید بر دموکراسی، عدالت اجتماعی و مشارکت عمومی، حمایت کافی برای پیروزی را به دست آورد. بااین‌حال، فاصله محدود دو نامزد نشان می‌دهد که بخش بزرگی از جامعه همچنان با جریان محافظه‌کار همراه است. بنابراین، نتیجه انتخابات را نباید به معنای کنار رفتن راست‌گرایان از صحنه سیاسی برزیل دانست.
عملکرد حزب لیبرال در انتخابات قانون‌گذاری نیز این واقعیت را تأیید می‌کند. این حزب از کسب ۱۲۱ کرسی مجلس نمایندگان، ۲۹ کرسی سنا و شش فرمانداری ایالتی خبر داده است. چنین ظرفیتی می‌تواند بر سیاست‌های دولت آینده تأثیر بگذارد و لولا را ناگزیر به تعامل با مخالفان کند. در نتیجه، چالش اصلی دولت جدید، علاوه بر اجرای برنامه‌های اقتصادی و اجتماعی، مدیریت جامعه‌ای است که همچنان با اختلافات سیاسی عمیق روبه‌روست.
پیام پیروزی لولا
برای راست‌گرایان جهان
نکته مهم این است که پیروزی لولا فراتر از برزیل بازتاب یافت. روزنامه فایننشال تایمز این نتیجه را ضربه‌ای به تلاش‌های دونالد ترامپ برای تقویت نفوذ آمریکا در آمریکای لاتین ارزیابی کرد و بلومبرگ نیز آن را نشانه‌ای از عقب‌نشینی موج راست‌گرایی در منطقه دانست. بااین‌حال، تعمیم نتیجه یک انتخابات به سراسر جهان، بدون توجه به تفاوت‌های اقتصادی و اجتماعی کشورها، دقیق نیست. اهمیت این انتخابات بیشتر در آن است که نشان می‌دهد جریان‌های راست‌گرا، حتی با برخورداری از پایگاه اجتماعی گسترده، شکست‌ناپذیر نیستند.
برای راست‌گرایان آمریکا، نتیجه برزیل یادآور آن است که قطبی‌سازی سیاسی و بسیج هواداران به‌تنهایی پیروزی را تضمین نمی‌کند. وضعیت معیشتی، اعتماد به نهادهای انتخاباتی و توانایی نامزدها در جذب رأی‌دهندگان خارج از پایگاه اصلی خود نیز نقش مهمی دارند. واکنش ترامپ به انتخابات برزیل، این رقابت را به موضوعی در مناقشات سیاسی آمریکا تبدیل کرد. او روند انتخابات را مشکوک توصیف کرد، اما در عین حال گفت که برزیل را اداره نمی‌کند و مسئولیتش متوجه ایالات متحده است. در مقابل، برنی سندرز و رو خانا، دو چهره دموکرات آمریکایی، از پیروزی لولا استقبال کردند. سندرز این نتیجه را دستاوردی برای کارگران و دموکراسی دانست و خانا از ترامپ خواست به نتیجه انتخابات احترام بگذارد. کلودیا شینباوم، رئیس‌جمهور مکزیک، نیز پیروزی لولا را تبریک گفت. این واکنش‌ها نشان می‌دهد که انتخابات برزیل به نمادی برای بحث درباره آینده دموکراسی و رقابت میان جریان‌های سیاسی تبدیل شده است.
برای راست‌گرایان اسرائیل و دیگر کشورها نیز این نتیجه می‌تواند پیامی سیاسی داشته باشد: هیچ جریان سیاسی نمی‌تواند حمایت اجتماعی خود را دائمی فرض کند. اگر یک حزب نتواند به نگرانی‌های اقتصادی و مطالبات عمومی پاسخ دهد، ممکن است بخشی از رأی‌دهندگان خود را از دست بدهد. بااین‌حال، شواهد موجود برای نتیجه‌گیری درباره تأثیر مستقیم انتخابات برزیل بر سیاست داخلی اسرائیل کافی نیست. تفاوت ساختارهای سیاسی و اولویت‌های انتخاباتی کشورها، انتقال مستقیم تجربه برزیل به دیگر جوامع را محدود می‌کند.
آیا لولا و ترامپ وارد تقابل می‌شوند؟
پیروزی لولا می‌تواند زمینه اختلاف با دولت ترامپ را فراهم کند؛ به‌ویژه اگر دو طرف درباره نفوذ آمریکا در آمریکای لاتین، همکاری‌های اقتصادی و جهت‌گیری سیاست خارجی برزیل دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند. گزارش‌های منتشرشده، پیروزی لولا را مانعی برای گسترش نفوذ واشنگتن در منطقه ارزیابی کرده‌اند. بااین‌حال، تبدیل این اختلاف سیاسی به تقابلی جدی، به تصمیم‌های عملی دو دولت بستگی دارد و نمی‌توان آن را پیامدی قطعی برای نتیجه انتخابات دانست.
اظهارات ترامپ درباره مشکوک بودن روند رأی‌گیری و عجیب بودن تمدید زمان انتخابات، نشان‌دهنده انتقاد او از نحوه برگزاری رقابت بود. بااین‌حال، او اقدام مشخصی علیه دولت جدید اعلام نکرد. از این رو، در شرایط فعلی نمی‌توان صرفاً بر اساس اظهارات او، از آغاز رویارویی مستقیم میان واشنگتن و برازیلیا سخن گفت.
لولا نیز برای اداره برزیل به حفظ ثبات اقتصادی و روابط خارجی نیاز دارد. اختلاف ایدئولوژیک با دولت آمریکا الزاماً به قطع همکاری‌های دیپلماتیک یا اقتصادی منجر نمی‌شود؛ زیرا منافع ملی، تجارت و ضرورت همکاری در مسائل منطقه‌ای می‌توانند دو طرف را به حفظ کانال‌های ارتباطی وادار کنند. میزان تقابل احتمالی، در نهایت به سیاست‌های اجرایی دولت‌ها و واکنش متقابل آنها بستگی خواهد داشت.
شکست فلاویو بولسونارو را نمی‌توان صرفاً به اختلاف آرای دو نامزد یا مناقشه بر سر تمدید زمان رأی‌گیری نسبت داد، بلکه این نتیجه حاصل رقابت دو دیدگاه سیاسی درباره اقتصاد، امنیت عمومی، سیاست‌های اجتماعی و نقش دولت بود که به صورت مشخص یک دو قطبی را نمایان می‌کند
در همین حال، مناقشه داخلی برزیل همچنان اهمیت دارد. فلاویو بولسونارو پس از شکست، خواستار ابطال انتخابات شد؛ اما حزب لیبرال بعدتر اعلام کرد نتیجه رسمی دادگاه انتخاباتی را به رسمیت می‌شناسد و خواستار بررسی پرسش‌های مطرح‌شده از مسیرهای قانونی است. همچنین گزارش‌هایی درباره دستور قضایی برای تحویل گذرنامه‌های فلاویو منتشر شد که به پرونده‌های کیفری و تحقیقات مرتبط با او مربوط بود. این موضوع را نباید بدون شواهد مستقل، مستقیماً پیامد شکست انتخاباتی او دانست.
در مجموع، پیروزی لولا نه به معنای پایان راست‌گرایی در برزیل است و نه لزوماً آغاز تقابلی اجتناب‌ناپذیر با ترامپ. این انتخابات نشان داد که رقابت سیاسی همچنان باز است و نتیجه آن به توانایی احزاب در پاسخ‌گویی به مطالبات عمومی بستگی دارد. موفقیت دولت جدید نیز به بهبود شرایط اقتصادی، کاهش شکاف اجتماعی و حفظ اعتماد به نهادهای دموکراتیک وابسته خواهد بود؛ عواملی که نه‌تنها آینده سیاسی برزیل، بلکه جایگاه آن در مناسبات منطقه‌ای و جهانی را شکل می‌دهند.
دیدگاه تان را بنویسید