دورزنندگان تحریم، ایران را به بازار کالا‌های چینی تبدیل کردند

رویترز در گزارشی اختصاصی نوشت: ایران از یک سازوکار شبیه تهاتر برای دور زدن تحریم‌های فروش نفت خود و خرید میلیارد‌ها دلار کالا از چین، از جمله تجهیزات نظامی، استفاده کرده است. دو منبع ارشد ایرانی و سه فرد دیگر که با این موضوع آشنایی دارند، این مطلب را به رویترز گفته‌اند. به گفته این منابع که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، این سازوکار محرمانه تجاری که در آن نفت ایران با اعتباری برای واردات کالا از چین مبادله می‌شود، طی سال‌های اخیر به یک شریان مالی مهم برای تهران تبدیل شده است؛ آن هم در شرایطی که آمریکا فشار اقتصادی و نظامی خود بر ایران را به دلیل برنامه هسته‌ای این کشور افزایش داده است.

به گزارش رویداد24، این سازوکار همچنین به چین، بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان، کمک کرده تا همچنان به نفت ارزان‌تر ایران دسترسی داشته باشد و در عین حال بانک‌ها و شرکت‌هایی را که به ایران کالا صادر می‌کنند، از نظارت یا مجازات‌های بین‌المللی دور نگه دارد. آمریکا برخی شرکت‌های کوچک‌تر چینی را که نفت ایران را خریداری کرده‌اند یا در انتقال آن نقش داشته‌اند تحریم کرده است، اما تاکنون از اعمال شدیدترین مجازات‌هایی که می‌تواند پیامد‌هایی برای اقتصاد جهانی داشته باشد، خودداری کرده است. واشنگتن در حالی فشار‌ها را افزایش داده که تلاش می‌کند جنگ با ایران را به پایان برساند و تنگه هرمز را دوباره باز کند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در ماه اوت به کشور‌ها هشدار داد که روابط تجاری خود با ایران را قطع کنند، در غیر این صورت ممکن است از نظام مالی مبتنی بر دلار کنار گذاشته شوند.

رویترز نتوانسته مشخص کند محاصره دریایی آمریکا علیه ایران، که در چارچوب جنگ شش‌ماهه اعمال شده، چه اثری بر این سازوکار تهاتری گذاشته است. رویترز هفته گذشته گزارش داد از زمان ازسرگیری این محاصره در ۱۴ ژوئیه، هیچ محموله نفت خام ایرانی نتوانسته با موفقیت از تنگه هرمز به مقصد چین عبور کند. چین و ایران بار‌ها تحریم‌های یکجانبه غرب را که از نظر آنها غیرقانونی است محکوم کرده و گفته‌اند از منافع خود دفاع خواهند کرد. دو کشور شرکای دیرینه اقتصادی و سیاسی یکدیگرند، اما درباره چگونگی ادامه تجارت در شرایط محدودیت‌های بین‌المللی اطلاعات کمی به‌طور علنی منتشر کرده‌اند. به گفته همه منابع، ایران از این سازوکار برای خرید دارو، خودرو و تجهیزات ارتباطی از چین استفاده کرده است. تولیدکنندگان چینی مستقیماً با ایران معامله نمی‌کردند و نشانه‌ای وجود ندارد که آنها تحریم‌ها را نقض کرده باشند. منابع همچنین گفتند این سازوکار دست‌کم یک بار طی یک سال گذشته در ارتباط با قرارداد‌هایی برای تأمین تجهیزات پدافند هوایی به ارزش چند میلیون دلار برای ایران مورد استفاده قرار گرفته است.

رویترز در ادامه گزارش خود نوشت دهه‌ها تحریم آمریکا باعث شده ایران مشتریان نفتی اندکی داشته باشد. چین خریدار اصلی نفت ایران است و طبق داده‌های شرکت تحلیل بازار کالا Kpler، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری کرده است؛ به‌طور میانگین حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز. یک مقام غربی و دو فرد دیگر مطلع از موضوع گفتند دست‌کم تا سال جاری، یک خریدار که به نمایندگی از شرکت دولتی چینی Zhuhai Zhenrong فعالیت می‌کرد، هر ماه صد‌ها میلیون دلار به یک نهاد مالی ناشناخته مستقر در چین با نام ChuXin واریز می‌کرد. به گفته این افراد که به اطلاعات جمع‌آوری‌شده از سوی نهاد‌های اطلاعاتی استناد کردند، این سپرده‌ها برای پوشش خرید‌هایی بود که با یک شرکت ثبت‌شده در هنگ‌کنگ و مرتبط با شرکت ملی نفت ایران توافق شده بود. سپس ChuXin پول را به صادرکنندگان چینی و شرکت‌هایی که در ایران پروژه‌های زیرساختی اجرا می‌کنند منتقل می‌کرد؛ احتمالاً از طریق دیگر مؤسسات مالی چینی.

سه منبع گفتند حدود ۷۰ درصد درآمد نفتی ایران که از طریق ChuXin مدیریت می‌شود به پروژه‌های زیرساختی اختصاص می‌یابد؛ سازوکاری که نخستین بار وال‌استریت ژورنال در اکتبر سال گذشته گزارش کرده بود. باقی پول وارد حساب‌های متعلق به یک نهاد با هدف ویژه یا SPV می‌شود که از آن برای پرداخت به شرکت‌های تأمین‌کننده کالا برای ایران استفاده می‌شود.