فعالان صنعتی و اقتصادی در گفتوگو با «توسعه ایرانی» ترسیم کردند:
تصویر زمستان سخت صنایع زیر بار ناترازی گاز
رامتین موثق
9 روز است که از شروع پاییز میگذرد و کشور به تدریج وارد فصلهای سرد سال میشود؛ اما این شرایط افراد را کمتر به یاد زیباییهای پاییز میاندازد و تنها نگرانیها را درباره افزایش کمبود و ناترازی انرژی، افزایش میدهد.
ناترازی انرژی، که برخی کارشناسان اعتقاد دارند «کمبود» واژه مناسبتری برای توصیف آن است، چندین سال است که به یکی از چالشهای ساختاری اقتصاد ایران تبدیل شده و هر سال نیز تبعات آن بیشتر دامنگیر اقتصاد ملی میشود. در سال جاری ناترازی برق کمابیش برقرار بود اما به نظر میرسد ناترازی و کمبود گاز در نیمه دوم سال، تشدید شود.
یکی از دلایلی که برای تشدید ناترازی گاز در فصل سرما ذکر شده، آسیب مستقیم شبکه تولید و تامین گاز در مدت جنگ است که بخشی از ظرفیت تولید گاز را از بین برده است. از آنجایی که سیاست دولت همواره حفظ پایداری تامین گاز بخش خانگی بوده، اکنون نگرانیهای صنعت برای تامین انرژی در نیمه دوم سال، به اوج خود رسیده است.
در این گزارش، به بررسی نگرانیهای صنعت درباره تامین انرژی، به خصوص گاز در نیمه دوم سال، پرداخته شده است.
جنگ معادله گاز را تغییر داد
همانطور که اشاره شد، یکی از تبعات تجاوز مستقیم نظامی آمریکا، اسرائیل و متحدانش در اسفند 1404، آسیب مستقیم به زیرساختهای اقتصادی ایران بود که در این میان، آسیبهای پتروشیمی و فولاد بیش از همه برجسته شد اما نباید به از دست رفتن بخشی از ظرفیت تولید گاز هم بیتوجهی کرد.
ناترازی گاز مانند ناترازی برق نیست؛ با تشدید ناترازی گاز نمیتوانیم گاز را مانند برق شهری قطع کنیم و این قطع و وصل کردن تنها با فشردن یک دکمه، امکانپذیر نیست. با توجه به مجموع شرایط، راهی جز این نمیماند که گاز صنایع را قطع کنند تا مردم در تامین گاز خود با مشکل مواجه نشوند
در جریان حملات به تأسیسات گازی، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت پالایش گاز کشور در مقطعی از مدار خارج شد؛ رقمی که عمق آسیب واردشده به زنجیره تأمین را نشان میدهد. سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز، همچنین از ثبت ۷ هزار و ۹۲۴ مورد آسیب به تأسیسات گاز در جریان جنگ خبر داده است؛ آماری که نشان میدهد مسئله صرفاً از دست رفتن ظرفیت تولید در چند واحد محدود نبوده و بخشهای مختلفی از زیرساخت گاز کشور تحت تأثیر قرار گرفته است.
به گزارش خبرگزاری مهر، «اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، پیش از این در تشریح وضعیت جدید اعلام کرده بود که ناترازی گاز کشور پیش از جنگ حدود ۴۵ میلیارد مترمکعب بوده و آسیب به زیرساختها این شکاف را به حدود ۱۰۰ میلیارد مترمکعب رسانده است. به گفته او، تولید سالانه گاز نیز از حدود ۲۹۷ میلیارد مترمکعب به ۲۴۲ میلیارد مترمکعب کاهش یافته؛ یعنی حدود ۵۵ میلیارد مترمکعب از تولید سالانه تحت تأثیر آسیبهای جنگی قرار گرفته است.» اما همچنین اعلام شده است که تا شهریورماه،حدود ۹۵ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیبدیده به چرخه تولید بازگشته و برنامه بازسازی سایر ظرفیتها نیز ادامه دارد.
لازم به یادآوری است که کمبود گاز در شرایط پیش از جنگ هم وجود داشت و تحلیلگران بسیاری درباره تبعات آن هشدار داده بودند اما اکنون عامل ویرانگر جنگ، نقش مهمی در ناترازی انرژی سال جاری بازی میکند.
دستاوردسازی با کورههای خاموش
با وجود تشدید ناترازی گاز و از دست رفتن بخشی از ظرفیت تولیدی کشور، برخی مقامات ادعا دارند که مصرف انرژی بخش صنعت کشور هم کاهش یافته اما در طرف مقابل، منتقدین تاکید میکنند که این کاهش مصرف در پی بهبود شیوههای تولید، بهرهوری یا تکنولوژی اتفاق نیفتاده بلکه رکود عمیق اقتصادی به کاهش تولید، و در پی آن کاهش مصرف انرژی، انجامیده است.
آرمان خالقی، دبیرکل خانه صمت، در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: بعد از آسیبهایی که به زیرساختهای تولید و تامین گاز کشور در پی حملات وارد شده است، چنانچه وارد زمستان شویم و مصرف گاز در حوزه خانگی هم افزایش پیدا کند، این احتمال وجود دارد که تامین گاز برای صنایع امکانپذیر نباشد و گاز مجتمعهای صنعتی، یا مراکز تجمع صنایع، یا حتی گاز صنایع پرمصرف، برای یک بازه یک ماهه تا 45 روزه قطع شود
در گزارش اقتصاد24 درباره این موضوع، آمده است: «گزارشهای جدید و اظهارات صریح کارشناسان ارشد انرژی، ابعاد تازهای از چرایی کاهش مصرف سوخت در کارخانهها را فاش میسازد. هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمنهای علمی انرژی ایران، با استناد به دادههای مرکز آمار ایران تاکید میکند که کل اقتصاد کشور ۱۱ درصد و بخش صنعت بهطور خاص ۵.۷ درصد کوچکتر شده است. وقتی خروجی خطوط تولید کاهش مییابد، کارگاهها نیمه تعطیل میشوند و ظرفیت فعال بنگاههای بزرگ افت میکند، طبیعی است که انرژی کمتری نیز در فرایندهای صنعتی سوزانده شود. معنای این اعداد روشن است؛ اگر اقتصاد ۱۱ درصد کوچکتر شده و صنعت نیز افت ۵.۷ درصدی را تجربه کرده است، کاهش مصرف انرژی را نمیتوان بدون در نظر گرفتن کاهش سطح فعالیت اقتصادی، نشانه بهبود بهرهوری دانست.»
بنابراین تعمیق رکود، خاموشی کورهها و افت تولید، خود را در قالب کاهش مصرف انرژی نشان داده که هشداردهنده منفیتر شدن رشد اقتصادی کشور است اما در عین حال باید توجه کنیم که با وجود این کاهش مصرف، باز هم احتمال قطعی گاز صنایع در 6 ماهه پایانی سال وجود دارد.
از کاهش مصرف تا رکود
مشاور عالی اتاق بازرگانی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، در پاسخ به این سوال که «آیا کاهش مصرف گاز صنایع در نتیجه بهبود روشهای تولید، بهرهوری، تکنولوژی یا غیره بوده یا در نتیجه رکود صنایع؟»، اظهار کرد: باید توجه داشت که بهبود روشهای تولید و تکنولوژی به صورت فوری حاصل نمیشود و باید به عوامل دیگر توجه داشت.
ابراهیم بهادرانی، مشاور عالی اتاق بازرگانی، در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: رئیسجمهور تاکید کرده است که تمام کسری انرژی کشور نباید بر بخش صنعت کشور، سرشکن شود و این صرفهجویی باید در دیگر حوزهها، از جمله بخش خانگی هم شکل بگیرد. افزایش ناترازی گاز به واسطه جنگ، بر تشدید مشکلات تولید بیتاثیر نیست اما اینگونه هم نیست که تمام مشکلات صنایع را به این موضوع تقلیل دهیم
ابراهیم بهادرانی درباره عوامل کاهش مصرف گاز، توضیح داد: صاحبان صنایع با توجه به کمبودهای موجود در کشور، سعی کردهاند که مصرف را متعادل کنند و میتوان گفت که این موضوع نیز بر کاهش مصرف انرژی صنایع موثر بوده است. اما رکود واقعیتی است که تاثیر آن را نمیتوان کتمان کرد. اکنون به گواه شامخ، 16 تا 17 ماه است که صنعت کشور در حال رکود به سر میبرد.
او تصریح کرد: بنابراین برای تحلیل علل کاهش مصرف گاز باید هم به صرفهجویی صنایع و هم به رکود توجه کرد. همچنین در حوزههایی که صنایع از ماشینآلات داخلی استفاده میکنند، شاید درصدی تغییر در شیوه تولید صورت گرفته باشد.
سرشکن شدن تمام کسری انرژی بر سر تولید!
این تحلیلگر مسائل صنعتی درباره محدودیت انرژی در فصل سرما، عنوان کرد: در فصل سرما و زمستان، طبیعتا مصرف گاز بالاتر میرود؛ این گاز هم برای گرمایش منازل کاربرد دارد و هم در بخش صنعت، برای گرم کردن دستگاهها و غیره، استفاده میشود. بهادرانی با تاکید بر اینکه صاحبان صنایع در زمستان باید توجه بیشتری کنند و تا جای ممکن صرفهجویی داشته باشند، افزود: رئیسجمهور هم تاکید کرده است که تمام کسری انرژی کشور نباید بر بخش صنعت کشور، سرشکن شود و این صرفهجویی باید در دیگر حوزهها، از جمله بخش خانگی هم شکل بگیرد.
او در نهایت، خاطرنشان کرد: افزایش ناترازی گاز به واسطه جنگ، بر تشدید مشکلات تولید بیتاثیر نیست، اما اینگونه هم نیست که تمام مشکلات صنایع را به این موضوع تقلیل دهیم؛ منظورم این است که مشکلات صنایع تنها محدود به گاز نیست و مشکلات دیگری هم در دیگر حوزهها، دارند.
قطعی قریب به یقین گاز در زمستان
همچنین دبیرکل خانه صمت درباره نگرانی بخش تولید برای تامین گاز در 6 ماهه دوم سال، به «توسعه ایرانی» گفت: از دست رفتن بخشی از ظرفیت تولید گاز کشور در نتیجه تبعات مستقیم جنگ، امری است که توسط مقامات، به ویژه خود آقای رئیسجمهور هم اعلام شده است.
آرمان خالقی عنوان کرد: بعد از آسیبهایی که به زیرساختهای تولید و تامین گاز کشور در پی حملات وارد شده است، چنانچه وارد زمستان شویم و مصرف گاز در حوزه خانگی هم افزایش پیدا کند، این احتمال وجود دارد که تامین گاز برای صنایع امکانپذیر نباشد.
به گفته او، این احتمال اکنون قریب به یقین است و این خطر وجود دارد که گاز مجتمعهای صنعتی، یا مراکز تجمع صنایع، یا حتی گاز صنایع پرمصرف، برای یک بازه یک ماهه تا 45 روزه قطع شود.
قطع گاز مانند قطع برق ساده نیست!
این مقام تولیدی درباره تفاوت محدودیتهای برقی و گازی، بیان کرد: ناترازی گاز مانند ناترازی برق نیست؛ با تشدید ناترازی گاز نمیتوانیم گاز را مانند برق شهری قطع کنیم و این قطع و وصل کردن تنها با فشردن یک دکمه، امکانپذیر نیست.
خالقی تاکید کرد که قطع گاز در مناطق شهری از نظر فنی بسیار دشوار است و از لحاظ ایمنی هم مشکلات جدیای به وجود میآورد.
او ادامه داد: گاز مراکز شهری را نمیتوان قطع کرد بنابراین این احتمال وجود دارد که مصرف سوخت جایگزین هم افزایش یابد چون همچنان نیازهای سوختی نیروگاهها پابرجاست و هنوز برخی حوزههای تولیدی کشور وابسته به سوخت فسیلی هستند.
دبیر خانه صمت در پایان تصریح کرد که با توجه به مجموع شرایط، راهی جز این نمیماند که گاز صنایع را قطع کنند تا مردم در تامین گاز خود با مشکل مواجه نشوند.
دیدگاه تان را بنویسید