ردپای نهادهای بزرگ در میان سهامداران بورس با بیش از ۴۰۰ همت دارایی

ساختار مالکیت در بازار سرمایه یکی از مهم‌ترین متغیرهایی است که می‌تواند مسیر جریان نقدینگی، رفتار سهامداران عمده و خرد و حتی روند تصمیم‌گیری در شرکت‌های بزرگ را تحت تاثیر قرار دهد. برخی سهامداران در بازار ایران با بیش از ۲۰۰ همت دارایی، جریان‌سازان اصلی معاملات سهام هستند.

به گزارش تجارت‌نیوز، بررسی فهرست سهامدارانی که بیش از ۲۰۰ همت دارایی در بورس دارند، نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مالکیت بازار در اختیار مجموعه‌هایی قرار گرفته که عمدتا به نهادهای بازنشستگی، تامین اجتماعی، نیروهای مسلح، هلدینگ‌های بزرگ اقتصادی و مجموعه‌های دولتی و شبه دولتی وابسته هستند. بر اساس این فهرست که انیگما آن را مننتشر کرده است، گروه گسترش نفت و گاز پارسیان (پارسان) با ارزش دارایی بورسی ۴۶۱ هزار میلیارد تومان و سهم 2.53 درصد از کل بازار، در صدر قرار دارد و ذی‌نفع نهایی آن سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح اعلام شده است. پس از آن، صنایع پتروشیمی خلیج فارس (فارس) با ۴۴۹ هزار میلیارد تومان دارایی و سهم 2.46 درصدی از بازار قرار دارد که ذی‌نفع نهایی آن صندوق بازنشستگی نفت است. در رتبه سوم، سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی (شستا) با ارزش دارایی ۴۱۶ هزار میلیارد تومان و سهم 2.28 درصدی از بازار قرار گرفته و ذی‌نفع نهایی آن سازمان تامین اجتماعی است. سازمان تامین اجتماعی نیز به تنهایی، با ۴۱۲ هزار میلیارد تومان دارایی و سهم 2.26 درصدی در جایگاه بعدی قرار دارد.

در ادامه این فهرست، گروه پتروشیمی تابان فردا (تابان) با ۳۶۹ هزار میلیارد تومان دارایی و سهم 2.02 درصدی از کل بازار دیده می‌شود که ذی‌نفع نهایی آن صندوق بازنشستگی نفت است. همچنین صندوق بازنشستگی بانک‌ها با ۳۴۹ هزار میلیارد تومان دارایی و سهم 1.91 درصدی در میان بزرگترین مالکان بازار قرار گرفته است. این ترکیب نشان می‌دهد بخش مهمی از سرمایه موجود در بازار سهام، در اختیار مجموعه‌هایی است که افق سرمایه‌گذاری آنها لزوما با رفتار کوتاه‌مدت معامله‌گران حقیقی یکسان نیست. همین موضوع می‌تواند در دوره‌های مختلف، به ثبات نسبی برخی سهام بزرگ یا تغییر سرعت خروج و ورود نقدینگی در آنها منجر شود.

حضور پررنگ سازمان تامین اجتماعی و مجموعه‌های بازنشستگی در این فهرست، یکی از مهم‌ترین نکات قابل توجه در ساختار مالکیت بازار است. علاوه بر سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی و سازمان تامین اجتماعی، نام صندوق بازنشستگی نفت و صندوق بازنشستگی بانک‌ها نیز در میان مالکان بزرگ دیده می‌شود. این موضوع از یک منظر به معنای وجود سرمایه‌گذاران نهادی با افق زمانی بلندمدت در بازار است. چنین سرمایه‌گذارانی معمولا با هدف مدیریت دارایی، تامین منابع مالی و حفظ ارزش سرمایه وارد بازار می‌شوند و همین مساله می‌تواند در برخی دوره‌ها نقش ضربه‌گیر را برای سهام تحت مالکیت آنها ایفا کند. از سوی دیگر، وابستگی بخشی از دارایی‌های این نهادها به بازار سرمایه باعث می‌شود تحولات بورس مستقیما با وضعیت دارایی و توان مالی آنها ارتباط داشته باشد. بنابراین، افت شدید بازار می‌تواند تنها به کاهش ارزش سهام محدود نشود و آثار آن در صورت‌های مالی و توان تامین مالی این مجموعه‌ها نیز منعکس شود.

اما نگاهی به ادامه این فهرست نشان می‌دهد، در رتبه هفتم، سرمایه‌گذاری غدیر (وغدیر) با ۲۹۳ هزار میلیارد تومان دارایی و سهم 1.61 درصدی از بازار قرار دارد که ذی‌نفع نهایی آن سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح است. پس از آن، سرمایه‌گذاری نفت و گاز و پتروشیمی تامین (تاپیکو) با ۲۸۶ هزار میلیارد تومان دارایی و سهم 1.57 درصدی قرار گرفته که ذی‌نفع نهایی آن سازمان تامین اجتماعی است. همچنین سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) با ۲۷۷ هزار میلیارد تومان دارایی و سهم 1.52 درصدی در این فهرست جای گرفته است. ذی‌نفع نهایی این مجموعه نیز سازمان تامین اجتماعی اعلام شده است.

یکی از نکات مهم این فهرست، تفاوت میان نام شرکت سهامدار و ذی‌نفع نهایی آن است. بررسی صرف نام سهامداران ممکن است تصویری پراکنده از ساختار مالکیت بازار ارائه دهد، اما دنبال کردن زنجیره مالکیت نشان می‌دهد که بخشی از این دارایی‌ها در نهایت به تعداد محدودی از نهادهای بزرگ اقتصادی متصل می‌شوند.