برخورد سلیقه‌ای بازار سهام را بیش از دو ماه تعطیل کرد

یک کارشناس بازار سرمایه به بررسی پدیده قوانین خلق‌الساعه در بازار سرمایه و تاثیرات مخرب آن بر روند سرمایه‌گذاری بورس پرداخت و توضیح داد: بر اساس قانون، شورای عالی بورس متناسب با شرایط اضطراری، اختیاراتی از جمله تعطیلی بازار، کاهش یا افزایش دامنه نوسان و تغییر حجم مبنا را دارد. این قوانین به اقتضای شرایط تغییر می‌کنند. مشکل اصلی اینجاست که برخی از این مصوبات که برای شرایط اضطراری طراحی شده بودند، به مرور زمان دائمی شده‌اند، مثلا دامنه نوسان سه درصدی که در ابتدا برای شرایط ویژه در نظر گرفته شده بود، اکنون به یک قاعده ثابت تبدیل شده است.

بهمن فلاح در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز، در خصوص تاثیر این قوانین بر بازار افزود: قوانین خلق‌الساعه باعث شده‌اند بازار سرمایه از حالت میان‌مدت و بلندمدت به بازاری کاملا کوتاه‌مدت تبدیل شود. سرمایه‌گذاری بلندمدت در بازار شکل نمی‌گیرد و نقدینگی به سمت بازارهای موازی سرازیر می‌شود. از سال 1399 به بعد، به طور میانگین سالی چهار یا پنج بار با این قوانین مواجه بوده‌ایم. اوج این پدیده در سال‌های 1403 و 1404 رخ داده است. قوانین خلق‌الساعه در بازار سرمایه، ریشه در تصمیمات خلق‌الساعه در اقتصاد کلان کشور دارد. اقتصاد ایران به دلیل ساختار سیاسی و شوک‌پذیری بالا، همواره در معرض تصمیمات ناگهانی قرار دارد.

او بیان داشت: شوک‌های ارزی، شوک‌های انرژی و مسائل گمرکی از جمله عواملی هستند که به تصمیمات خلق‌الساعه در اقتصاد دامن می‌زنند. بیش از 80 درصد اقتصاد ایران دولتی است و این ساختار، بستر مناسبی برای بروز قوانین موقتی و سلیقه‌ای فراهم کرده است. از سال 1402 به بعد، شوک‌های پیاپی به اقتصاد کشور وارد شده است. دولت سیزدهم نیمه‌تمام ماند، دولت چهاردهم روی کار آمد و بلافاصله درگیر جنگ 12 روزه و سپس جنگ 40 روزه شد. شوک‌های اقتصادی مانند حذف ارز ترجیحی و اصلاح یارانه‌های انرژی نیز به بازار سرمایه ضربه زد.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: بیش از 60 یا 70 درصد صنایع ما صادرات‌محور هستند و مستقیما از بازارهای بین‌المللی و مسائل ارزی تاثیر می‌پذیرند. به همین دلیل، هر شوکی به اقتصاد کلان وارد شود، بلافاصله کلیت بازار سرمایه دچار شوک می‌شود. این مسائل همگی به صورت زنجیره‌ای به یکدیگر متصل هستند و نتیجه آنها، قوانین خلق‌الساعه در بازار سرمایه است. بخشی از مشکلات بازار سرمایه، ریشه در اقتصاد کلان کشور دارد و خارج از اختیارات سازمان بورس است. اما بخش دیگری از این مشکلات در درون خود سازمان بورس قابل حل است. سازمان بورس باید برای مواقعی که شوک‌های اقتصادی مانند جهش ناگهانی نرخ ارز، افزایش قیمت حامل‌های انرژی یا تغییر قوانین گمرکی رخ می‌دهد، فرآیندهای از پیش تعیین شده‌ای داشته باشد. این فرآیندها باید به سرعت اجرا شوند تا پویایی بازار از بین نرود. هدف اصلی تمام تصمیم‌گیری‌ها باید حفظ پویایی بازار در هر شرایطی باشد.

فلاح با اشاره به وضعیت فعلی بازار، گفت: مهم‌ترین مسئله‌ای که نارضایتی گسترده ایجاد کرده، این است که تمام ابزارهای مالی و کالایی در بازار سرمایه فعال هستند، اما بازار سهام که هسته اصلی بازار سرمایه محسوب می‌شود، تعطیل است. ابزارهای مالی و کالایی برای تقویت و حمایت از بازار بورس طراحی شده‌اند، اما اکنون بازار اصلی بیش از دو ماه است که تعطیل شده است. طولانی شدن تعطیلی بازار سهام به یک معضل ساختاری تبدیل شده است.

او با انتقاد از فقدان قانون شفاف برای بازگشایی بازار، تصریح کرد: جنگ رمضان حدود 40 روز طول کشید. اکنون و در دوره پساجنگ، بازار سرمایه باید فعالیت خود را از سر می‌گرفت، اما هیچ قانون مشخصی برای بازگشایی بازار وجود ندارد و نگاه‌های سلیقه‌ای بر تصمیم‌گیری‌ها حاکم شده است. یک روز صحبت از شفاف‌سازی مطرح می‌شود، روز دیگر اعلام میزان خسارت‌ها و روزی دیگر بازگشایی صنعت به صنعت. اگر به قانون موجود عمل می‌شد، نیازی به این همه تغییر رویه نبود.