اتهام لندن، نقش‌آفرینی اسرائیل و تکذیب تهران؛
پرونده پایگاه هوایی فیرفورد، سیاسی است یا امنیتی؟
ماجرای فیرفورد در ابتدا یک پرونده امنیتی محلی به نظر می‌رسید. گزارش‌های محلی، حکایت از حرکت چند ون مشکوک در نزدیکی پایگاه هوایی سلطنتی فیرفورد گلوسسترشر بریتانیا که محل استقرار بمب‌افکن‌های راهبردی ایالات متحده هستند، داشت و همین موضوع باعث بازداشت چند نفر، تخلیه تعدادی از خانه‌های اطراف، آغاز تحقیقات پلیس ضدتروریسم و ورود واحد خنثی‌سازی بمب از طرف ارتش بریتانیا شد. اما در فاصله چند روز، ابعاد پرونده تغییر کرد و نام ایران وارد اظهارنظرهای رسمی و سیاسی در لندن و واشنگتن شد؛ تحولی که این حادثه را از یک پرونده پلیسی به موضوعی در سطح امنیت ملی و روابط ایران و بریتانیا تبدیل کرد. البته ماجرا به همین جا ختم نشد و نخست‌وزیر بریتانیا از وجود «نشانه‌های قوی» درباره نقش ایران سخن گفت و پلیس ضدتروریسم یک مرد دوتابعیتی بریتانیایی ـ ایرانی را در لندن بازداشت کرد. تهران اما این اتهام را قویا رد کرده و «عباس عراقچی» خطاب به «اندی برنهام» نخست‌وزیر بریتانیا گفت: مقصر را در جای اشتباهی جست‌وجو می‌کنید. خانم‌ها و آقایان، به «میز سیاست خارجی توسعه ایرانی» خوش آمدید.
حمیدرضا مهدیزاده
ساعت حدود ۰۰:۴۵ بامداد یکشنبه ۲۷ سپتامبر بود که پلیس گزارشی درباره سه خودروی مشکوک در نزدیکی پایگاه هوایی «RAF Fairford» دریافت کرد؛ خودروهایی که ظاهراً به سمت پایگاه حرکت می‌کردند.
عراقچی نوشت که اگر افرادی که به گفته مقام‌های بریتانیا «تروریست» و در خدمت دولت‌های خارجی بوده‌اند، آزاد شده‌اند، این موضوع خود گویای مسئله است.عراقچی خطاب به نخست‌وزیر بریتانیا افزود: شما دارید مقصر را در جای اشتباهی جست‌وجو می‌کنید. این سخنان عملاً نخستین واکنش مستقیم وزیر خارجه ایران به اتهام رسمی لندن بود
پلیس مسلح به منطقه ولفورد اعزام شد و پنج مرد را بازداشت کرد. پلیس ضدتروریسم بعداً اعلام کرد این افراد ابتدا به ظن ارتکاب جرایم مرتبط با قانون مواد منفجره و سپس به ظن آماده‌سازی برای ارتکاب یک اقدام تروریستی تحت ماده ۵ قانون تروریسم بازداشت شده‌اند. هر پنج نفر شهروند بریتانیا و در دهه سوم زندگی خود بودند و از مناطق مختلف لندن می‌آمدند.
اما نحوه آغاز عملیات نیز به اندازه خود بازداشت‌ها اهمیت دارد. گزارش‌های منتشرشده حاکی از آن است که هشدار اولیه از سوی یک شهروند محلی داده شد که سه ون سفید را در نزدیکی پایگاه مشاهده کرده بود. بعداً مشخص شد دست‌کم دو تماس با پلیس در ساعات اولیه صبح برقرار شده و یکی از پنج مظنون هم از جمله تماس‌گیرندگان با پلیس بوده است.
در نتیجه، برخلاف برخی برداشت‌های اولیه، پلیس در همان ساعات نخست نگفت که این عملیات براساس یک عملیات اطلاعاتی MI5 یا نظارت مستقیم بر مظنونان آغاز شده است.
چرا منطقه تخلیه شد؟
با ورود پلیس مسلح، منطقه تحت محاصره امنیتی قرار گرفت و تیم‌های تخصصی، از جمله نیروهای خنثی‌سازی مواد منفجره ارتش، وارد عمل شدند.
حدود ۸۵ خانوار از منطقه تخلیه شدند و در اوج عملیات حدود ۶۰ نفر در مرکز اسکان اضطراری در «Cirencester» مستقر شدند. برای ۲۸ نفر نیز محل اقامت در هتل فراهم شد. مقام‌های محلی اعلام کردند تلاش شده بود دارو، غذا، آب و حتی مراقبت از حیوانات خانگی ساکنان تخلیه‌شده نیز تأمین شود.
این عملیات گسترده باعث شد حادثه در همان ساعات نخست بسیار بزرگ‌تر از یک برخورد معمول پلیسی به نظر برسد.
«اندی برنهام»، نخست‌وزیر بریتانیا: دولت بریتانیا معتقد است ایران در این حادثه نقش داشته است. نشانه‌های قوی وجود دارد که ایران در ماجرای آخر هفته، نقش داشته است. درعین‌حال پرونده همچنان در تحقیقات پلیسی «پیچیده و جدی» است و نمی‌توان جزئیات بیشتری از آن ارائه کرد
درون ون‌ها چه بود؟
این بخش یکی از مهم‌ترین نقاط پرونده است.
سه ون سفید به‌طور گسترده توسط نیروهای پلیس، کارشناسان پزشکی قانونی و نیروهای نظامی بررسی شدند.
نتیجه‌ای که پلیس ضدتروریسم بریتانیا در ۲۹ سپتامبر اعلام کرد، روشن بود:هیچ وسیله انفجاری دست‌ساز یا IED پیدا نشد.
در عین حال، مقداری بنزین در خودروها کشف شد و این یافته، بخشی از روایت‌های اولیه درباره «بمب‌گذاری» را تغییر داد. بنابراین تا این مرحله، آنچه رسماً تأیید شده بود، وجود سه خودروی مشکوک، حضور پنج مرد، کشف بنزین و احتمال ارتباط آنها با یک اقدام تروریستی بود؛ نه کشف یک بمب آماده انفجار.
در ۲۸ سپتامبر، پس از بازجویی و تحقیقات اولیه، هر پنج مرد با قرار وثیقه پلیس آزاد شدند.
ورود واشنگتن؛ آغاز اتهام علیه ایران
آزاد شدن متهمان با واکنش شدید آمریکا روبه‌رو شد.
«لارنس تیلور»، رئیس پلیس ملی ضدتروریسم بریتانیا، تأکید کرد که آزادی مظنونان به معنای پایان تحقیقات نیست و آنها همچنان تحت تحقیق قرار دارند و مشمول محدودیت‌های سخت‌گیرانه درباره رفت‌وآمد و ارتباطات خود هستند.
پلیس هم تأکید کرد که همچنان در حال بررسی این احتمال است که افراد بازداشت‌شده به‌عنوان نیابتی برای یک دولت خارجی فعالیت کرده باشند؛ چه آگاهانه و چه ناآگاهانه.
اگر ارتباط ایران با حادثه اثبات شود، پرونده از یک عملیات خرابکارانه داخلی در بریتانیا فراتر خواهد رفت و می‌تواند به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های امنیتی مرتبط با روابط ایران و غرب تبدیل شود. و اگر ارتباط ایران اثبات نشود نیز، پرسش‌های مهم دیگری درباره منشأ هشدارهای امنیتی، ماهیت سه خودرو، انگیزه پنج مظنون و دلیل طرح ادعای دخالت خارجی باقی خواهد ماند
فیرفورد، در غرب انگلستان از مراکز مهم مورد استفاده نیروی هوایی ایالات متحده است و در جریان جنگ آمریکا و ایران در سال ۲۰۲۶ نیز برای عملیات هوایی آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است.
از همین رو، وقتی خبر حضور سه ون و پنج مرد در نزدیکی آن منتشر شد، موضوع خیلی سریع از سطح یک حادثه محلی فراتر رفت.
نخستین مقام بلندپایه آمریکایی که درباره ماهیت حادثه اظهارنظر کرد، «مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا بود.
روبیو در مصاحبه‌ای تلویزیونی ادعا کرد: آنچه در اطراف پایگاه رخ داده، «به‌وضوح» با دخالت یک بازیگر خارجی مرتبط است.او در عین حال از ارائه جزئیات یا مدارک علنی خودداری کرد.
او سپس ایران را در چارچوب تهدیدهای خارجی علیه منافع آمریکا مطرح کرد و گفت واشنگتن با کشورهایی از جمله ایران روبه‌روست که آشکارا آمریکا را تهدید کرده‌اند.
با این حال، نکته مهم این بود که روبیو به‌طور مستقیم نگفت ایران عامل حادثه فیرفورد بوده است و برای ادعای دخالت بازیگر خارجی نیز سند عمومی ارائه نکرد.
روبیو همچنین درباره آزادی پنج مظنون گفت که بسیاری از افراد از این تصمیم «نگران» یا «متأثر» شده‌اند، اما در عین حال از همکاری مقام‌های بریتانیا تشکر کرد و آنها را «بسیار همکاری‌کننده و کمک‌کننده» توصیف کرد.
دونالد ترامپ: «من آنها را آزاد نمی‌کردم»
رئیس‌جمهور ایالات متحده نیز درباره آزادی پنج مظنون واکنش نشان داد. دونالد ترامپ خطاب به خبرنگاران گفت: من چنین کاری نمی‌کردم.وی همچنین درباره احتمال ارتباط حادثه با ایران گفت :ممکن است.اما او هم مانند وزیر خارجه‌اش، جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
بنابراین در مرحله نخست، موضع واشنگتن این بود که حادثه احتمالاً با یک بازیگر خارجی مرتبط است، اما هنوز نام ایران به‌صورت رسمی و قطعی به حادثه پیوند نخورده بود.
لندن ابتدا محتاط بود
پلیس بریتانیا در روزهای نخست به‌شدت از ورود به گمانه‌زنی‌های ژئوپلیتیک خودداری کرد.
لارنس تیلور گفت: پلیس با ذهنی باز در حال بررسی همه زوایا است.
اندی برنهام؛ نقطه عطف پرونده تغییر مهم در روایت رسمی بریتانیا روز ۳۰ سپتامبر رخ داد.
«اندی برنهام» نخست‌وزیر بریتانیا، اعلام کرد دولت بریتانیا معتقد است ایران در این حادثه نقش داشته است. او گفت: نشانه‌های قوی وجود دارد که ایران در ماجرای آخر هفته، نقش داشته است. برنهام بلافاصله تأکید کرد که پرونده همچنان یک تحقیقات پلیسی «پیچیده و جدی» است و نمی‌تواند جزئیات بیشتری ارائه کند.
او گفت بریتانیا در این زمینه با آمریکا همکاری نزدیک دارد و افزود که این اتهام را «کوچک» به حساب نیاورده است.
این نخستین بار بود که یک مقام ارشد دولت بریتانیا به‌طور علنی ایران را به حادثه فیرفورد مرتبط می‌کرد. اما نخست‌وزیر بریتانیا هم مانند ترامپ و روبیو از ارائه جزئیات بیشتر، خودداری کرد.
روبیو در مصاحبه‌ای تلویزیونی ادعا کرد: آنچه در اطراف پایگاه رخ داده، «به‌وضوح» با دخالت یک بازیگر خارجی مرتبط است. او سپس ایران را در چارچوب تهدیدهای خارجی علیه منافع آمریکا مطرح کرد و گفت واشنگتن با کشورهایی از جمله ایران روبه‌روست که آشکارا آمریکا را تهدید کرده‌اند
او در پاسخ به پرسشی درباره اینکه چرا چنین اعتقادی دارد، گفت نمی‌تواند وارد جزئیات شود، اما تأکید کرد که دولت این حرف را بدون پشتوانه مطرح نکرده است.
عراقچی: «مقصر را در جای اشتباهی جست‌وجو می‌کنید»
واکنش تهران بلافاصله و صریح بود.
«عباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس به سخنان برنهام پاسخ داد.
او با اشاره به اینکه نخست‌وزیر بریتانیا گفته دولتش معتقد است ایران در حادثه نقش داشته، نوشت که او نیز می‌تواند «باور ایران» را تأیید کند و سپس به آزادی پنج مظنون اشاره کرد.
عراقچی نوشت که اگر افرادی که به گفته مقام‌های بریتانیا «تروریست» و در خدمت دولت‌های خارجی بوده‌اند، آزاد شده‌اند، این موضوع خود گویای مسئله است.
عراقچی در پایان خطاب به نخست‌وزیر بریتانیا نوشت: شما دارید مقصر را در جای اشتباهی جست‌وجو می‌کنید.
این سخنان عملاً نخستین واکنش مستقیم وزیر خارجه ایران به اتهام رسمی لندن بود.
استدلال عراقچی بر یک نقطه مشخص متمرکز بود: پنج نفر بازداشت شدند، اما پس از تحقیقات اولیه با وثیقه آزاد شدند.
این البته از منظر حقوقی به معنای تبرئه آنها نیست؛ خود پلیس بریتانیا نیز گفته است که تحقیقات درباره آنها ادامه دارد.
بازداشت ششم؛ دوتابعیتی ایرانی- بریتانیایی
در حالی که جدال سیاسی میان تهران و لندن بالا گرفته بود، پلیس ضدتروریسم بریتانیا روز اول اکتبر از بازداشت فرد دیگری خبر داد.
این بار مظنون، یک مرد ۲۷ ساله دوتابعیتی بریتانیایی ـ ایرانی بود که در منطقه وست‌مینستر لندن بازداشت شد. و اتهام مورد بررسی او: آماده‌سازی اقدامات تروریستی بر اساس ماده ۵ قانون تروریسم ۲۰۰۶ اعلام شد.
پلیس همچنین یک مرد ۲۶ ساله بریتانیایی را تحت احتیاط مورد بازجویی قرار داد و دو ملک را در همان محدوده لندن بازرسی کرد.
این ششمین بازداشت در پرونده بود.
اما پلیس هنوز اعلام نکرده که این فرد چه ارتباطی با پنج مظنون نخست دارد.
همچنین نگفته است که او مأمور یا عامل دولت ایران بوده است.پلیس فقط تأکید کرده که همه زوایا، از جمله احتمال دخالت یک دولت خارجی، در حال بررسی است.
در گزارش‌های رسانه‌ای درباره سن این فرد اختلاف‌هایی دیده می‌شود؛ برخی رسانه‌ها سن او را ۲۵ سال و پلیس در اطلاعیه رسمی خود ۲۷ سال اعلام کرده است.
دست اسرائیل عیان است؟
در کنار مواضع لندن و واشنگتن، گزارش‌هایی نیز درباره نقش اطلاعاتی اسرائیل منتشر شده است.
برخی گزارش‌ها مدعی شده‌اند که اسرائیل پیش از حادثه اطلاعاتی را درباره یک طرح احتمالی مرتبط با ایران در اختیار بریتانیا قرار داده بود.
اما این بخش از پرونده هنوز به‌طور رسمی از سوی دولت بریتانیا یا پلیس ضدتروریسم تأیید نشده است و باید در گزارش با عبارت‌هایی مانند «بر اساس گزارش رسانه‌ها» و «ادعای منابع» مطرح شود، نه به‌عنوان واقعیت قطعی.
یکی از پرسش‌های مهمی که هنوز پاسخ روشنی ندارد، این است که چرا یکی از پنج مظنون اولیه خودش با پلیس تماس گرفته است؟
پلیس از قبل مظنونان را زیر نظر داشت؟
گزارش رویترز به نقل از یک منبع آشنا با وضعیت پرونده می‌گوید واکنش پلیس در بامداد یکشنبه اطلاعات محور نبوده و شواهدی منتشر نشده که نشان دهد این پنج نفر از مدت‌ها قبل تحت نظارت مستقیم قرار داشته‌اند.
این نکته در کنار ادعاهای آمریکا درباره «دست یک بازیگر خارجی» اهمیت دارد.زیرا هنوز مشخص نیست اطلاعاتی که مقام‌های آمریکایی و بریتانیایی بر اساس آن احتمال دخالت خارجی را مطرح کرده‌اند، دقیقاً چه بوده و آیا پیش از حادثه در اختیار پلیس قرار داشته یا بعد از کشف سه ون به دست آمده است؟
نتیجه‌گیری: چرا پرونده برای ایران حساس است؟
اهمیت سیاسی پرونده از اینجا ناشی می‌شود که نام پایگاه سلطنتی فیرفورد در سال ۲۰۲۶ با عملیات نظامی آمریکا علیه ایران پیوند خورده و سپاه پاسداران پیشتر و در جریان جنگ چهل روزه با نام بردن از فیرفورد اعلام کرده بود که از نقش بریتانیا در کمک به ایالات متحده بابت حملات هوایی به ایران، آگاه است و همین امر دستمایه نوشته‌ها و تحلیل‌های این روزهای مطبوعات بریتانیا درباره ربط دادن دو ماجرا به یکدیگر شده است.
در نتیجه اگر ارتباط ایران با حادثه اثبات شود، پرونده از یک عملیات خرابکارانه داخلی در بریتانیا فراتر خواهد رفت و می‌تواند به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های امنیتی مرتبط با روابط ایران و غرب تبدیل شود.
اما اگر ارتباط ایران اثبات نشود نیز، پرسش‌های مهم دیگری درباره منشأ هشدارهای امنیتی، ماهیت سه خودرو، انگیزه پنج مظنون و دلیل طرح ادعای دخالت خارجی باقی خواهد ماند.
فعلا تهران «هویگو شورتر» سفیر بریتانیا در کشورمان را به وزارت خارجه احضار کرده و از طریق «مجید تخت‌روانچی» اعتراض شدید جمهوری اسلامی را به وی ابلاغ کرده است. اما این ماجرا وقتی وخیم‌تر به نظر می‌رسد که همزمانی تدریجی آن را با پرواز شرکت هواپیمایی «فلای دبی» از امارات به مقصد تل‌آویو را در نظر بگیریم که در فرودگاه ریاض به ظن هواپیماربایی به زمین نشست و خودش داستان مفصلی دارد.
دیدگاه تان را بنویسید