آنچه از واکاوی اهداف سفر وزیر خارجه عراق به ایران از خلال نشست با مقامات برمیآید
اعراب در دوگانه امنیت ایران و منطقه
طهمورث گیلانی
پس از آغاز اعتراضات مردم ایران و ناآرامیهای اخیر، صحبتها از درگیری میان ایران و آمریکا نقل محافل سیاسی شده و اظهارات متناقض رئیسجمهور ایالات متحده نیز بر ابهام در این ماجرا دامن زده است. در همین راستا، روزنامه واشنگتن پست به نقل از یک منبع که خواست نامش فاش نشود، نوشت: «ویتکاف به همراه رئیس کارکنان کاخ سفید عقیده دارد که درخصوص حمله به ایران باید جانب احتیاط را رعایت کرد.» وی روز جمعه (۲۶ دی ماه) نیز ابراز امیدواری کرده بود که واشنگتن به یک «راه حل دیپلماتیک» با ایران دست یابد.
ویتکاف با طرح دوباره شروط دولت ترامپ برای رسیدن به توافق با ایران که بارها از سوی تهران رد شده است، گفت:«یک توافق دیپلماتیک شامل چهار موضوع توقف غنیسازی هستهای، کاهش موجودی موشکی، مواد هستهای موجود در ایران و نیروهای نیابتی است. ممکن است ایران تمایل به مصالحه در مورد هر چهار موضوع داشته باشد زیرا اقتصاد آن در شرایط بسیار سختی قرار دارد.» برخی تحلیلگران این مواضع نماینده ویژه آمریکا در امور ایران را حاصل رایزنیهای کشورهای عربی اعلام و تاکید کردند که درگیری نظامی با ایران منطقه غرب آسیا را درگیر نزاع فرسایشی میکند که منافع کشورهای منطقه را به خطر میاندازد. از طرفی «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا روز جمعه در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا مقامات عربی او را از حمله احتمالی علیه ایران منصرف کردند، با تکذیب این مسئله گفت که خود به تنهایی این تصمیم را گرفته است.
به آمریکا توصیه شده است
از اقدام نظامی منصرف شود
وال استریت ژورنال نیز روایتی از پشتپرده گفتوگوها منتشر کرده که بر اساس این روایت مقامات آمریکایی میگویند به «دونالد ترامپ» توصیه شده است از انجام دادن یک حمله نظامی بزرگ علیه ایران بپرهیزد، چراکه این اقدام نهتنها منجر به فروپاشی نظام حاکم بر آن نخواهد شد، بلکه خطر بروز درگیری گستردهای در غرب آسیا را به همراه دارد.
این مقامات مدعی شدند: «مقامات آمریکایی و شرکای واشنگتن در غرب آسیا به کاخ سفید گفتند که نظام ایران حتی پس از یک کارزار بمباران گسترده که ممکن است به درگیری گستردهتری بینجامد، دچار فروپاشی نخواهد شد. همچنین در حالی که ممکن است طیفی از حملات کوچکتر موجب تقویت روحیه مخالفان شود، در نهایت موجب تغییری در نحوه برخورد با اعتراضات نخواهد شد.» روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال در ادامه احتمالاتی که مطرح کرده است، خبر داد: «عراقچی با ویتکاف در داووس سوئیس دیدار خواهد داشت.»
وزیر امور خارجه عراق در نشست خبری مشترک با عباس عراقچی با بیان اینکه «امنیت ایران برای امنیت منطقه مهم است»، از رایزنیهای پیش از سفر با وزرای خارجه کشورهای منطقه و تأکید آنها بر اینکه«امنیت کشورهای منطقه به یکدیگر مربوط است»، خبر داد. از سخنان فواد حسین میتوان دریافت که اکثر کشورهای منطقه نگرانی جدی درخصوص التهابات منطقه دارند و ناگزیرند اقداماتی برای تنشزادیی و مدیریت فضا انجام دهند
کشورهای منطقه و نگرانی از آتشی دیگر
در خاورمیانه
کشورهای منطقه در پی نگرانی از درگیری ایران و آمریکا در روزهای اخیر تماسها و دیدارهایی با هر دو طرف داشتهاند. در اخرین اقدام وزیر امور خارجه عراق روز گذشته ضمن سفر به ایران با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان دیدار کرد. فواد حسین در نشست خبری مشترک با عراقچی گفت: «امنیت ایران برای امنیت منطقه مهم است و امنیت ایران برای ما مهم است.» وی همچنین تاکید کرد: «قبل از این سفر با بسیاری از وزرای خارجه کشورهای منطقه در مورد تحولات اخیر گفتوگو و تبادل نظر داشتم و مقامات این کشورها تاکید داشتند که در چنین شرایط رایزنی و تبادل آرا مهم است و امنیت کشورهای منطقه به یکدیگر مربوط است.» از سخنان فواد حسین میتوان دریافت که اکثر کشورهای منطقه نگرانی جدی در خصوص التهابات منطقه دارند و ناگزیر هستند اقداماتی برای تنشزادیی و مدیریت فضا انجام دهند.
تنشزدایی دقیقا نقطه مشترک خواست کشورهای منطقه شده است و به نظر میرسد ایران نیز مذاکره با آمریکا را بر همین محور خواهد پذیرفت. سیدحسن بهشتی، کارشناس سیاست خارجی معتقد است: «مذاکرات با آمریکا به مفهوم مدیریت تنش با آمریکاست. یعنی لزوما هدف مذاکره لغو تحریمها نیست. اگر لغو تحریمها انجام شود که بسیار هم عالی.» اگر چنین تفکری در سیاستها ایران باشد، کشورهای منطقه نیز همراهی خواهند اما باید دید آمریکا چه برنامهای برای حل و فضل مشکلات فیمابین دارد.
تخلیه پایگاه آمریکایی عینالاسد
و ماجراجوییهای آمریکایی
روز گذشته و در رویدادی مهم در تحولات امنیتی منطقه، وزارت دفاع عراق اعلام کرد که ارتش این کشور مدیریت کامل پایگاه نظامی «عینالاسد» را پس از خروج نیروهای آمریکایی برعهده گرفته است. وزارت دفاع عراق در بیانیهای اعلام کرد که نیروهای آمریکایی به طور کامل از پایگاه عین الاسد در استان الانبار خارج شده و مدیریت آن را به ارتش عراق تحویل دادند. چهارشنبه گذشته دفتر اطلاعرسانی بینالمللی در قطر خروج برخی افراد از پایگاه هوایی العدید را تایید کرد. این نهاد اشاره کرد که این اقدام در سایه تنشهای کنونی در منطقه اتخاذ شده است. این تخلیه پایگاههای آمریکایی پیام روشنی برای ایران دارد. برخی کارشناسان این تحرکات را مثبت ارزیابی میکنند، وزیر امور خارجه کشورمان نیز در نشست خبری با فواد حسین با اشاره به تخلیه پایگاه عینالاسد از سوی آمریکاییها در عراق و تحویل آن به دولت عراق گفت: «این خروج نشانهای از تقویت ثبات و حاکمیت سیاسی عراق است و ما خواهان یک عراق باثبات، مستقل و با حاکمیت سیاسی مقتدر هستیم.»
از سوی دیگر برخی تحلیلگران مجموع این تحرکات را بر اساس احتمال درگیری نظامی میدانند و این تخلیه پایگاهها به جهت تامین امنیت نیروهایی آمریکا در صورت بروز درگیری نظامی تلقی شده است. مقامات کشوری و لشکری ایران نیز بارها اعلام کردهاند در صورت حمله نظامی به ایران اهداف آمریکایی در منطقه را مشروع میدانند.
وزارت دفاع عراق اعلام کرده است که ارتش این کشور مدیریت کامل پایگاه نظامی «عینالاسد» را پس از خروج نیروهای آمریکایی برعهده گرفته است. برخی تحلیلگران این تحرک را مثبت و برخی دیگر در راستای افزایش احتمال درگیری نظامی ارزیابی میکنند چراکه پایگاهها غالبا به جهت تامین امنیت نیروهای آمریکا در صورت بروز درگیری نظامی تخلیه میشوند
امنیت منطقه
در گرو رفتار بازیگران آن است
یکی دیگر از تهدیداتی که منتقدان بارها نسبت به آن هشدار دادهاند استفاده از حریم هوایی کشورهای منطقه برای تجاوز به مرزهای کشورمان است. در همین رابطه اسماعیل بقایی در نشست خبری خود روز گذشته در پاسخ به این سوال که آیا در جریان سفر وزیر امور خارجه عراق به ایران، به بغداد در خصوص استفاده اسرائیل از حریم هوایی این کشور علیه ایران هشدار داده شده است، گفت: «نیازی به هشدار ما نیست و کشورهای منطقه به تعهدات سیاسی و بینالمللی خود واقف هستند و میدانند هیچ کشوری مجاز نیست اجازه دهد از مرزهای آبی، هوایی و خاکی آن کشور برای تجاوز کشور ثالث استفاده شود.» وی همچنین تاکید کرد: «شما در جریان نشست خبری وزیران امور خارجه ایران و عراق بودید که وزیر امور خارجه عراق تاکید کردند که امنیت ایران بر امنیت منطقه تاثیرگذار است.»
پس از جنگ دوازده روزه گمانهزنیهایی مطرح شد که عراق و جمهوری آذربایجان مورد استفاده جنگندههای اسرائیلی قرار گرفته است. به همین جهت تحلیلگران بر این باورند که کشورهای منطقه میتوانند در راستای مقابله با تنشآفرینیها از سوی اسرائیل و آمریکا اجازه استفاده از مرزهایی هوایی خود را ندهند و اگر واقعا مخالف ایجاد درگیری در منطقه هستند اجازه این گونه سوءاستفاده را ندهند. اما به نظر نمیرسد در این خصوص فاعلیتی داشته باشند، همان طور که در ادامه سخنگوی وزارت امور خارجه اذعان داشت که آمریکا و اسرائیل قائل به قوانین بینالمللی نیستند و اینگونه اظهارات از سوی کشورهای منطقه اگر چه تاثیرگذار نیست، اما می توان از آنها این برداشت را داشت که تلاششان برای ممانعت از درگیری را انجام دادهاند و قصد ندارند با اهداف آمریکایی-اسرائیلی که حتی ممکن است تغییر رژیم در ایران باشد همراهی کنند.
گروههای تروریستی در مرزهای ایران که برخی از آنها توسط برخی کشورهای منطقه حمایت میشوند از دیگر نگرانیهای ایران در منطقه است که با توجه به شرایط پیش آمده احتمال درگیریها را افزایش دادهاند. سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز درباره گروههای تروریستی در مرزهای ایران و عراق، گفت: «برای اطمینان از اجرای موافقتنامه امنیتی میان ایران و عراق و به منظور حراست از امنیت مرزهای مشترک، تماسهای مستمر با مقامات عراق و اقلیم کردستان داریم و مصمم هستیم از این ظرفیت برای اطمینان از امن بودن مرزها استفاده کنیم.»
استمرار تماسهای عراقچی و ویتکاف
باید در نظر داشته باشیم در شرایط بحرانی و ملتهب که این روزها در حال اوجگیری است، بیش از هر چیز نیازمند تنشزدایی هستیم. بر کسی پوشیده نیست که مهمترین عامل ناامنی در منطقه دخالت کشورهای خارج از منطقه همچون آمریکاست اما به گواه بسیاری از کارشناسان مدیریت این تنشها درگرو مذاکره با آمریکا در جهت تنشزدایی است. اسماعیل بقایی روز گذشته در نشست خبری، سخنگوی وزرات امور خارجه بار دیگر تاکید کرد که کانال موسوم به عراقچی- ویتکاف فعال است و هر زمان نیاز باشد به کار گرفته میشود. عراقچی نیز پیشتر گفته بود: «برخی ایدهها مطرح شده و در حال بررسی از جانب ماست. ما هرگز از مذاکره فرار نکردهایم، اما باید عادلانه و منصفانه باشد و براساس منافع متقابل باشد و نه اینکه یک طرف انتظار داشته باشد همه منافع را به دست آورد. مذاکرات باید بر پایه احترام متقابل باشد و بدون هیچ تهدیدی.»
در شرایطی که تهران همچنان اصرار دارد مذاکرات میان ایران و آمریکا صرفاً در پرونده هستهای و در قالب بدهبستان برای رفع تحریمهای آمریکا علیه ایران انجام شود، طرف آمریکایی دیدگاه متفاوتی به مذاکره با تهران دارد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا شروط بیشتری از مسائل هستهای دارد که این شرایط را برای رسیدن به یک توافق سختتر میکند و باید منتظر بود و دید که دو طرف مناقشات برای کاهش تنشها برنامهای دارند یا تنها به اظهارنظرهای تلویزیونی اکتفا خواهند کرد.
دیدگاه تان را بنویسید