جبلالشیخ، اهرم نتانیاهو برای حفظ برتری سیاسی در انتخابات است؛
اسرائیل و سوریه؛ چرا همزمان با لبنان؟
رامین پرتو
تنشهای خاورمیانه در روزهای اخیر بار دیگر نشان داده است که معادلات امنیتی منطقه با سرعتی فزاینده در حال تغییر است. جنگ یمن و پیشروی نیروهای انصارالله، درگیری لبنان با محوریت پاکسازی تونلهای زیرزمینی حزبالله در تپههای علیالطاهر و اکنون تشدید تحرکات اسرائیل در سوریه، سه پروندهای هستند که در پیوند با یکدیگر، تصویری پیچیده از رقابتهای ژئوپلیتیک منطقه ارائه میکنند. در این میان، سوریه به دلیل موقعیت جغرافیایی، خلأ امنیتی پس از سقوط بشار اسد و نزدیکی مناطق جنوبی آن به اسرائیل، به یکی از مهمترین کانونهای تحرکات تلآویو تبدیل شده است.
در روزهای گذشته، گزارشهایی از انفجار در منطقه الضمیر در حومه دمشق و آتشسوزی در روستای الشجره منتشر شد. برخی منابع غیررسمی، انفجار الضمیر را به یک انبار سلاح و مهمات نسبت دادند، اما جزئیات دقیق حادثه و تلفات احتمالی آن در زمان انتشار گزارشها مشخص نبود. پیشتر نیز انفجار یک انبار مهمات در نزدیکی شهر سرمدا در شمال ادلب، بنا بر گزارش تلویزیون رسمی سوریه، چهار کشته و ۱۰ زخمی بر جای گذاشته بود.
این حوادث، در کنار گزارشهای متعدد از انفجارهای مشابه در استانهای مختلف سوریه پس از سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، نشان میدهد که مسئله امنیت انبارهای نظامی و بقایای تسلیحات در این کشور همچنان برای اسرائیل جدی است. با این حال، تحولات سوریه تنها به حوادث داخلی محدود نمیشود؛ بلکه حضور نظامی اسرائیل در جنوب این کشور، ابعاد مهمتری به معادله افزوده است.
اهمیت حضور نتانیاهو و کاتس در جبلالشیخ، از منظر سیاسی قابل توجه است، چراکه تلآویو در ابتدا حضور نظامی خود را موقت توصیف میکرد، اما اکنون نشانههایی از تلاش برای تبدیل منطقه حائل به یک «سرمایه امنیتی دائمی» مشاهده میشود و این تغییر موضع، عملاً مذاکرات احتمالی با دمشق را دشوارتر میکند
قمار انتخاباتی نتانیاهو؛ جبلالشیخ و جنگ علیه دمشق
ارتش اسرائیل طی روزهای گذشته حملات خود به جنوب سوریه را ادامه داده است. گلولهباران اراضی زراعی غرب بیتجن، ورود خودروهای نظامی به شهرک الرفید در جنوب قنیطره و بازداشت دو نفر، بخشی از تحرکاتی است که منابع سوری از آن خبر دادهاند. همچنین گزارشهایی درباره استفاده از هواپیماهای جنگی و پهپادها، ایجاد ایستهای بازرسی، جلوگیری از دسترسی کشاورزان به زمینهایشان و محدود کردن رفتوآمد دامداران منتشر شده است.
برای فهم چرایی این اقدامات، باید سوریه را در چارچوب راهبرد گستردهتر اسرائیل در منطقه بررسی کرد. تلآویو در لبنان با مسئله حضور و توانمندی حزبالله مواجه است و در سوریه نیز میکوشد از شکلگیری هرگونه ظرفیت نظامی و امنیتی مؤثر در نزدیکی مرزهای خود جلوگیری کند. بنابراین، حمله به سوریه در شرایط فعلی را نمیتوان صرفاً مجموعهای از عملیاتهای پراکنده دانست؛ بلکه این اقدامات بخشی از تلاش برای تثبیت یک محیط امنیتی مطلوب اسرائیل در جبهههای پیرامونی است.. سقوط بشار اسد، خلأیی امنیتی و سیاسی در سوریه ایجاد کرد که از نگاه تلآویو، هم فرصت و هم تهدید محسوب میشود. فرصت از آن جهت که ساختارهای نظامی پیشین سوریه تضعیف شده و امکان تحرک اسرائیل افزایش یافته است؛ تهدید از آن رو که بازیگران جدید، از جمله دولت موقت دمشق و نیروهای منطقهای مانند ترکیه، ممکن است در آینده به بازسازی توان دفاعی سوریه کمک کنند.
اسرائیل با بمباران تأسیسات دفاعی سنگین و هواپیماهای جنگی سوریه پس از سقوط اسد، عملاً کوشیده است ظرفیتهای نظامی این کشور را محدود کند. پیشروی در قنیطره و اشغال بخشهایی از ارتفاعات جبلالشیخ نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است و هدف اصلی این سیاست، جلوگیری از بازسازی قدرت نظامی سوریه و حفظ برتری اطلاعاتی و عملیاتی اسرائیل در منطقه است. از این منظر، حملات همزمان به سوریه و تحرکات اسرائیل در لبنان را باید بخشی از سیاست مهار چندجبههای دانست.
حضور در جبلالشیخ
در این میان، حضور بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و یسرائیل کاتس، وزیر جنگ او، در ارتفاعات جبلالشیخ اهمیت ویژهای دارد. این حضور را نمیتوان صرفاً یک بازدید میدانی از مواضع نظامی دانست؛ زیرا در شرایطی صورت گرفته که مذاکرات غیرمستقیم میان دمشق و تلآویو درباره ترتیبات امنیتی جنوب سوریه در آستانه ازسرگیری قرار دارد.
سقوط بشار اسد، خلأیی امنیتی و سیاسی در سوریه ایجاد کرد که از نگاه تلآویو، هم فرصت و هم تهدید محسوب میشود؛ فرصت از آن جهت که ساختارهای نظامی پیشین سوریه تضعیف شده و امکان تحرک اسرائیل افزایش یافته و تهدید از آن رو که بازیگران جدید، از جمله دولت موقت دمشق و نیروهای منطقهای مانند ترکیه، ممکن است در آینده به بازسازی توان دفاعی سوریه کمک کنند
نتانیاهو با حضور در قلهای که ارتش اسرائیل از دسامبر ۲۰۲۴ آن را به اشغال درآورده، این اقدام را «دستاورد استراتژیک» خواند و مدعی تسلط بر منطقهای از جبلالشیخ تا رود یرموک شد. کاتس نیز با خطاب قرار دادن احمد الشرع، رئیس جمهور موقت سوریه، اعلام کرد که ارتش اسرائیل از این منطقه عقبنشینی نخواهد کرد.
جبلالشیخ با ارتفاع ۲ هزار و ۸۱۴ متر، مرتفعترین نقطه منطقه محسوب میشود و بر بخشهایی از سوریه، لبنان، جولان و دریاچه طبریه اشراف دارد و فاصله حدود ۳۵ تا ۴۰ کیلومتری آن تا دمشق، اهمیت نظامی و اطلاعاتی این ارتفاعات را دوچندان میکند. از اینرو، کنترل جبلالشیخ تنها به معنای تصرف یک نقطه جغرافیایی نیست؛ بلکه میتواند بر رصد تحرکات نظامی، استقرار سامانههای راداری و ایجاد عمق اطلاعاتی برای اسرائیل اثر بگذارد.
اهمیت حضور نتانیاهو و کاتس در جبلالشیخ، از منظر سیاسی نیز قابل توجه است. تلآویو در ابتدا حضور نظامی خود را موقت توصیف میکرد، اما اکنون نشانههایی از تلاش برای تبدیل منطقه حائل به یک «سرمایه امنیتی دائمی» مشاهده میشود. این تغییر موضع، عملاً مذاکرات احتمالی با دمشق را دشوارتر میکند؛ زیرا سوریه بر بازگشت وضعیت به پیش از دسامبر ۲۰۲۴ و رعایت توافق پایان درگیریهای سال ۱۹۷۴ اصرار دارد، در حالی که اسرائیل در پی تحمیل واقعیت جدید است.
از سوی دیگر، حضور نتانیاهو و کاتس در این ارتفاعات، پیامی مستقیم به دولت موقت سوریه و بازیگران منطقهای دارد: اسرائیل قصد ندارد خلأ امنیتی موجود در جنوب سوریه را به سادگی واگذار کند. این پیام میتواند در مذاکرات آینده، ابزار فشار برای تحمیل شروط امنیتی و سیاسی یکجانبه باشد.
جنگ سوریه و انتخابات کنست
تداوم حملات اسرائیل به سوریه، در شرایطی رخ میدهد که نتانیاهو با چالشهای داخلی و انتخاباتی قابل توجهی مواجه است. روزنامه هاآرتص در گزارشی به قلم عاموس هارئل نوشت که جنگ غزه وارد چهارمین سال خود شده و اسرائیل همچنان در چند جبهه، از جمله غزه، کرانه باختری، لبنان، سوریه و ایران، درگیر است و ادامه جنگ را عاملی برای حفظ وضعیت اضطراری، نمایش چهرهای جنگطلب از نتانیاهو و منحرف کردن توجه افکار عمومی از بررسی عوامل منتهی به هفتم اکتبر دانست.
در چنین فضایی، تحرکات در سوریه و حضور در جبلالشیخ میتواند برای نتانیاهو کارکرد انتخاباتی داشته باشد. با این حال، این سیاست الزاماً به افزایش پایدار وزن سیاسی نتانیاهو و حزب لیکود منجر نمیشود. نمایش قدرت نظامی ممکن است در کوتاهمدت بخشی از افکار عمومی را با دولت همراه کند، اما ادامه جنگ چندجبههای، هزینههای اقتصادی و نظامی و نگرانی درباره آینده مذاکرات غزه میتواند آثار معکوس داشته باشد. تا جایی که رسانههای اسرائیل از افزایش ۳۰۰ درصدی شمار نیروهای درگیر در مأموریتهای نظامی نسبت به پیش از هفتم اکتبر، خدمت سالانه حدود ۱۰۰ روز نیروهای ذخیره و هزینه ۴۲۰ میلیارد شکل برای جنگ خبر دادهاند.
در نهایت، نتانیاهو تلاش دارد این تحرکات را به عنوان دستاورد امنیتی به افکار عمومی عرضه کند. با این حال، افزایش جبهههای درگیری، هزینههای سنگین جنگ و تداوم بحران غزه، سقف بهرهبرداری سیاسی از این اقدامات را محدود میکند.
دیدگاه تان را بنویسید