رهبران اروپا در سالروز استقلال اوکراین، با زلنسکی دیدار کردند؛
سفر به کییف؛ پیام سیاسی به کرملین
رامین پرتو
همزمان با فرارسیدن سالگرد استقلال اوکراین، حضور شماری از رهبران و مقامهای اروپایی در کییف، فراتر از یک سفر نمادین، حامل پیامی سیاسی و امنیتی برای مسکو بود. رهبران دانمارک، استونی، فنلاند، لتونی، لیتوانی و نروژ، در کنار مقامهای دیگر، وارد پایتخت اوکراین شدند تا در شرایطی که جنگ وارد چهارمین سال خود شده است، بر تداوم حمایت اروپا از کییف تأکید کنند. استقبال آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، از این هیئتها نیز با تأکید بر اینکه اوکراین در آستانه روز استقلال تنها نیست، همین برداشت را تقویت کرد.
این سفر در شرایطی انجام شد که حملات روسیه و اوکراین افزایش یافته و زیرساختهای غیرنظامی، بهویژه شبکه برق و تأسیسات انرژی، بیش از گذشته در معرض حملات قرار گرفتهاند. کمبود موشکهای رهگیر، به گفته مقامهای اوکراینی، یکی از جدیترین مشکلات دفاعی کییف است و نزدیک شدن زمستان نیز نگرانیها درباره توان اوکراین برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی را افزایش داده است. بنابراین، حضور اروپاییها در کییف همزمان پیامی برای افکار عمومی اوکراین و نشانهای برای روسیه بود که اروپا قصد ندارد حمایت خود را در مرحلهای حساس از جنگ کاهش دهد.
نمایش وحدت در برابر مسکو
یکی از مهمترین دلایل این سفر، حفظ انسجام سیاسی اروپا در قبال جنگ است. پس از سالها درگیری، هزینههای اقتصادی و امنیتی جنگ افزایش یافته و اختلافنظرهایی درباره میزان و شکل حمایت از اوکراین در میان کشورهای اروپایی وجود دارد. سفر مشترک رهبران، در چنین شرایطی، تلاشی برای نشان دادن آن است که حمایت از کییف همچنان بخشی از راهبرد امنیتی اروپا محسوب میشود. اظهارات یوهان وادهفول، وزیر خارجه آلمان، امانوئل ماکرون و الکساندر استوب، رئیسجمهوری فنلاند، نیز همین پیام را تکرار کرد: اروپا خود را در کنار اوکراین میبیند و برای زمستان دشوار پیش رو آماده میشود.
اقدام نروژ برای اختصاص ۸۵ میلیارد کرون، معادل حدود ۹.۲ میلیارد دلار، کمک اضافی به اوکراین در سال ۲۰۲۷ نیز نشان میدهد که حمایت اروپا فقط به مواضع سیاسی محدود نیست. اسلو این کمک را شامل بخشهای نظامی، بشردوستانه و مالی میداند و آن را سرمایهگذاری در امنیت اروپا توصیف میکند. چنین رویکردی نشان میدهد کشورهای اروپایی جنگ اوکراین را صرفاً مناقشهای میان مسکو و کییف نمیدانند، بلکه آن را مستقیماً مرتبط با آینده امنیتی خود ارزیابی میکنند.
از سوی دیگر، سفر به کییف در سالگرد استقلال، یک پیام روانی نیز برای جامعه اوکراین دارد. زلنسکی در شرایطی با رهبران اروپایی دیدار میکند که فشارهای نظامی، اقتصادی و سیاسی بر دولت او افزایش یافته است. حمایت علنی رهبران اروپایی میتواند به کییف اطمینان دهد که در صورت طولانی شدن جنگ، همچنان از پشتوانه سیاسی غرب برخوردار خواهد بود.
جنگ طولانیتر یا تقویت موقعیت کییف؟
ادامه حمایت نظامی اروپا میتواند در کوتاهمدت توان دفاعی اوکراین را افزایش دهد؛ بهویژه در حوزه پدافند هوایی، تأمین موشکهای رهگیر و حفاظت از زیرساختهای انرژی. سخنان ماکرون درباره تحویل رهگیرها و تشکیل ائتلاف ضد موشکی نیز نشان میدهد کشورهای اروپایی تلاش میکنند یکی از نقاط ضعف اصلی اوکراین را هدف قرار دهند. اگر این حمایتها به شکل منظم و پایدار ادامه یابد، روسیه برای دستیابی سریع به اهداف خود با هزینه بیشتری روبهرو خواهد شد.
با این حال، افزایش کمکهای نظامی لزوماً به معنای تغییر قطعی موازنه در میدان نیست. گزارشهای مورد استناد متن درباره پیشروی نیروهای روسیه در جبههها، ادعاهای زلنسکی درباره احتمال بسیج صدها هزار نیروی روسیه در سال ۲۰۲۷ و مشکلات مالی کییف نشان میدهد اوکراین همچنان با محدودیتهای جدی روبهروست. بنابراین، حمایت اروپا ممکن است بیش از آنکه به پیروزی سریع اوکراین منجر شود، توان مقاومت این کشور را افزایش دهد و هزینههای ادامه جنگ برای روسیه را بالا ببرد.
در مقابل، مسکو این روند را نشانه ادامه جنگ نیابتی غرب علیه روسیه میداند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه غرب را به تلاش برای بیثبات کردن روسیه متهم کرده و پوتین نیز تأکید کرده است پیشنهادهای فعلی برای مسکو قابل قبول نیست و گفتوگو باید بر اساس واقعیتهای میدان انجام شود. این مواضع نشان میدهد افزایش حمایت اروپا، در نگاه کرملین، نه محرکی برای سازش، بلکه عاملی برای تداوم فشار و احتمالاً سختتر شدن مواضع روسیه است.
مسکو- واشنگتن: دو برداشت متفاوت از کییف
روسیه بهطور طبیعی سفر مقامهای اروپایی به کییف را بخشی از صفبندی غرب در برابر خود ارزیابی میکند. اظهارات پوتین، لاوروف و مدودف نشان میدهد کرملین بر این باور است که اروپا درصدد استفاده از اوکراین برای فرسایش روسیه است. همزمان، ادعاهای مطرحشده درباره عملیات خرابکارانه روسیه در کارخانههای مرتبط با تولید تسلیحات در کشورهای اروپایی و هشدارهای ناتو درباره تشدید جنگ ترکیبی، نشان میدهد تقابل مسکو و اروپا دیگر صرفاً به میدان نبرد اوکراین محدود نمانده است. اگر این روند ادامه یابد، احتمال افزایش اقدامات متقابل، فشارهای امنیتی و برخوردهای غیرمستقیم میان روسیه و اعضای ناتو بیشتر خواهد شد.
در سوی دیگر، نگاه آمریکا به این سفرها احتمالاً دوگانه است. واشنگتن از یک سو از افزایش سهم اروپا در تأمین هزینههای دفاعی اوکراین استقبال میکند، زیرا انتقال بخش بیشتری از بار مالی و نظامی جنگ به متحدان اروپایی، فشار بر منابع آمریکا را کاهش میدهد. از سوی دیگر، ادامه حمایت اروپا میتواند به معنای طولانیتر شدن جنگ باشد؛ موضوعی که با توجه به اختلاف رویکردها درباره پایان جنگ، برای واشنگتن اهمیت دارد. به همین دلیل، سفر رهبران اروپایی را میتوان تلاشی برای تثبیت یک موضع مستقلتر اروپایی دانست؛ موضعی که میخواهد حمایت از اوکراین را حتی در صورت تغییر اولویتهای آمریکا حفظ کند. در مجموع، سفر مقامهای اروپایی به کییف بیش از آنکه صرفاً مراسمی برای سالگرد استقلال باشد، نمایش قدرت سیاسی و تعهد امنیتی اروپا به اوکراین است.
دیدگاه تان را بنویسید