حملات متقابل روسیه و اوکراین در سایه تقابل فرسایشی ادامه دارد؛
نبرد پهپادها، فاز راهبردی برای تغییر موازنه
رامین پرتو
جنگ روسیه و اوکراین در حالی وارد پیچیدگیهای جدید شده که نشانههای میدانی از ورود این بحران به مرحلهای پیچیدهتر و خطرناکتر حکایت دارد. تشدید حملات پهپادی، هدف قرار گرفتن زیرساختهای حیاتی انرژی، افزایش تهدیدهای متقابل و هشدارهای سیاسی رهبران دو کشور، همگی نشان میدهد که میدان نبرد از یک جنگ فرسایشی به سمت نبردی با ابعاد گستردهتر نظامی و امنیتی در حال حرکت است.
در تازهترین تحولات، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، نسبت به آمادگی روسیه برای انجام یک حمله گسترده هشدار داده و از شهروندان این کشور خواسته است نسبت به هشدارهای حمله هوایی حساسیت بیشتری نشان دهند. همزمان، حملات پهپادی اوکراین علیه تأسیسات انرژی روسیه و پاسخهای تلافیجویانه مسکو، سطح تنشها را به شکل قابل توجهی افزایش داده است.
در روزهای اخیر، حملات دو طرف بیش از گذشته بر زیرساختهای حیاتی متمرکز شده است. اوکراین با حمله به انبارهای سوخت و تأسیسات بندر کرچ، فشار جدیدی بر روسیه وارد کرده و در مقابل، مسکو نیز حملات موشکی و هوایی خود علیه شهرهای مختلف اوکراین را افزایش داده است.
در سطح اتحادیه اروپا اگرچه حمایت سیاسی از اوکراین ادامه دارد، اما موضوع عضویت کامل این کشور با موانع جدی روبهرو شده است و حالا فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، تأکید کرده که کشور در حال جنگ نمیتواند به عضویت کامل اتحادیه اروپا درآید و پیشنهاد «عضویت وابسته» را مطرح کرده است
شهر پولتاوا در مرکز اوکراین هدف حملات موشکی روسیه قرار گرفت که بر اثر آن چندین نفر از جمله کودکان زخمی شدند و دهها ساختمان مسکونی آسیب دید. همزمان، خارکیف، سومی، دونتسک و دنیپروپتروفسک نیز شاهد حملات روسیه بودهاند.
از سوی دیگر، حملات گسترده پهپادی اوکراین علیه مسکو و مناطق پیرامونی آن، موجب آتشسوزی در پالایشگاه نفت مسکو شد. وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که صدها پهپاد و چند موشک کروز اوکراینی را رهگیری کرده است، اما خسارت وارد شده به زیرساختهای انرژی روسیه، نگرانیهایی را درباره تداوم تأمین سوخت ایجاد کرده است.
به دنبال این حملات، مقامهای کریمه فروش بنزین به شهروندان عادی را متوقف کردهاند و اولویت را به نهادهای امنیتی و دستگاههای حیاتی اختصاص دادهاند. این تصمیم نشان میدهد که حملات اوکراین به تدریج تأثیرات ملموسی بر وضعیت لجستیکی و اقتصادی روسیه بر جای گذاشته است.
در همین حال، نگرانیها درباره نیروگاه هستهای زاپوریژیا نیز افزایش یافته است. قطع برق خارجی این نیروگاه و فعال شدن ژنراتورهای دیزلی اضطراری، بار دیگر خطرات ناشی از جنگ در مجاورت بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا را برجسته کرده است.
چرا اوکراین حملات علیه روسیه را تشدید کرد؟
تشدید حملات اوکراین به عمق خاک روسیه، صرفاً اقدامی تاکتیکی نیست بلکه بخشی از یک راهبرد گستردهتر برای تغییر موازنه جنگ محسوب میشود. کییف طی ماههای اخیر دریافته است که در نبردهای زمینی، روسیه همچنان از برتری نسبی برخوردار است و از این رو تلاش میکند با انتقال میدان نبرد به عمق خاک روسیه، هزینههای جنگ را برای کرملین افزایش دهد.
هدف قرار دادن پالایشگاهها، انبارهای سوخت، پایانههای نفتی و زیرساختهای بندری، چند هدف اساسی را دنبال میکند. نخست، ایجاد اختلال در زنجیره تأمین سوخت و تدارکات ارتش روسیه؛ دوم، افزایش فشار اقتصادی بر مسکو؛ سوم، انتقال پیام سیاسی به افکار عمومی روسیه مبنی بر اینکه جنگ تنها محدود به جبهههای اوکراین نخواهد بود.
حملات گسترده پهپادی علیه مسکو و پالایشگاه نفت این شهر نیز از همین منطق پیروی میکند. اوکراین تلاش دارد نشان دهد که توانایی هدف قرار دادن مراکز حساس روسیه را دارد و میتواند هزینههای امنیتی و اقتصادی جنگ را افزایش دهد. در مقابل، روسیه این اقدامات را عبور از خطوط قرمز تلقی کرده است. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، هشدار داده که پاسخ مسکو در مقیاسی گسترده خواهد بود و حملات علیه اهدافی که توان رزمی ارتش اوکراین به آنها وابسته است، تشدید میشود.
بر همین اساس، انتظار میرود روسیه در دور جدید حملات خود، علاوه بر مراکز نظامی، زیرساختهای انرژی، شبکه حملونقل، تأسیسات صنعتی و مراکز لجستیکی اوکراین را با شدت بیشتری هدف قرار دهد.
رئیسجمهور اوکراین به خوبی آگاه است که حملات اخیر کییف به عمق خاک روسیه، واکنش سخت کرملین را در پی خواهد داشت. از این رو، تلاش میکند جامعه اوکراین را برای شرایط دشوارتر آماده سازد و میزان تلفات انسانی را کاهش دهد اما در این میان با معضل خستگی افکار عمومی اوکراین نیز روبهروست
هشدارهای زلنسکی درباره احتمال حمله گسترده روسیه نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. رئیسجمهور اوکراین به خوبی آگاه است که حملات اخیر کییف به عمق خاک روسیه، واکنش سخت کرملین را در پی خواهد داشت. از این رو، تلاش میکند جامعه اوکراین را برای شرایط دشوارتر آماده سازد و میزان تلفات انسانی را کاهش دهد.
از منظر سیاسی نیز زلنسکی با برجسته کردن تهدیدهای روسیه، درصدد حفظ انسجام داخلی و همچنین جلب حمایت بیشتر کشورهای غربی است. او میکوشد این پیام را به متحدان خود منتقل کند که کاهش حمایتهای نظامی میتواند به برتری روسیه و افزایش خطرات امنیتی برای اروپا منجر شود.
مجموع این عوامل نشان میدهد که احتمال ورود جنگ به یک مرحله گستردهتر وجود دارد، اما این به معنای آغاز یک جنگ تمامعیار جدید نیست. آنچه محتملتر به نظر میرسد، تشدید جنگ فرسایشی و افزایش حملات دوربرد، پهپادی و موشکی علیه زیرساختهای حیاتی دو طرف است.
اختلافات غرب و آینده حمایت از اوکراین
تحولات اخیر در شرایطی رخ میدهد که در اردوگاه غرب نیز اختلاف نظرهایی درباره نحوه ادامه حمایت از اوکراین مشاهده میشود.
بریتانیا همچنان یکی از حامیان اصلی کییف به شمار میرود و در همین راستا، توسعه و آزمایش تسلیحات دوربرد جدید را در دستور کار قرار داده است. لندن امیدوار است با تولید مهمات ارزانتر و سریعتر، توان تهاجمی اوکراین را تقویت کند.
در مقابل، برخی جریانهای سیاسی اروپایی نسبت به ادامه روند فعلی هشدار میدهند. آرماندو مما، سیاستمدار فنلاندی، ضمن انتقاد از سیاستهای زلنسکی، معتقد است که تشدید تنشها میتواند امنیت اروپا را با تهدیدهای بیشتری مواجه سازد.
در سطح اتحادیه اروپا نیز اگرچه حمایت سیاسی از اوکراین ادامه دارد، اما موضوع عضویت کامل این کشور با موانع جدی روبهرو شده است. فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، تأکید کرده که کشوری در حال جنگ نمیتواند به عضویت کامل اتحادیه اروپا درآید و پیشنهاد «عضویت وابسته» را مطرح کرده است.
زلنسکی این پیشنهاد را رد کرده و معتقد است اوکراین باید با تمامی حقوق و اختیارات به اتحادیه اروپا بپیوندد. از نگاه کییف، مقاومت در برابر روسیه در حقیقت دفاع از امنیت اروپا محسوب میشود و بنابراین اوکراین شایسته عضویت کامل در ساختارهای اروپایی است.
در این میان، اتحادیه اروپا تلاش میکند کانالهای ارتباطی خود با روسیه را نیز حفظ کند. آنتونیو کاستا، رئیس شورای اروپا، از ایجاد مجاری دیپلماتیک مستقیم با مسکو سخن گفته است، هرچند بروکسل قصد ندارد نقش میانجی رسمی را برعهده بگیرد.
در خصوص ایالات متحده نیز رویکرد کلی واشنگتن همچنان بر استمرار حمایت از اوکراین استوار است، اما در آمریکا نیز بحثهایی درباره هزینههای جنگ و چگونگی مدیریت بحران مطرح است. واشنگتن در مجموع خواهان جلوگیری از پیروزی روسیه است، اما همزمان تلاش میکند مانع تبدیل جنگ اوکراین به یک رویارویی مستقیم میان روسیه و ناتو شود.
اگرچه هنوز نشانهای از تمایل دو طرف برای عقبنشینی از مواضع خود مشاهده نمیشود، اما افزایش حملات راهبردی و هشدارهای متقابل نشان میدهد که بحران اوکراین وارد دورهای شده است که احتمال گسترش دامنه آن بیش از هر زمان دیگری وجود دارد. با این حال، قدرتهای غربی و اتحادیه اروپا همچنان در تلاش هستند ضمن حفظ حمایت از کییف، از تبدیل این جنگ به بحرانی فراگیرتر در قاره اروپا جلوگیری کنند؛ هدفی که تحقق آن با توجه به روند کنونی تحولات، بیش از گذشته با دشواری همراه شده است.
دیدگاه تان را بنویسید