ریاض برای نجات صادرات نفت خود، کانالهای مذاکره با صنعا را گشود؛
نگرانی عربستان از خفگی استراتژیک در بابالمندب
رامین پرتو
یکی از تبعات فراگیر جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، برهمخوردن تعادل بازار انرژی و رکود اقتصادی است. اگر در این خصوص یک تقسیمبندی مشخص ارائه شود، در وهله اول اقتصاد منطقه و سپس اقتصاد بینالملل متأثر خواهد شد؛ همانگونه که کشورهای منطقه اعم از 6 کشور حاشیه خلیج فارس و کشورهای دیگر مانند عراق، سوریه، لبنان، ترکیه و ... از جنگ پیش آمده ابراز نگرانی کردهاند و کشورهای فرامنطقه هم از این روند متحمل ضربات متعددی شدهاند که در نهایت قدر مشترک این دو نمونه را باید مساله انرژی دانست.
نظر به اینکه تنگه هرمز مسدود شده و نفت عربستان صادر نمیشود، آنچه سعودیهای را نگران و مضطرب کرده، مساله انسداد احتمالی تنگه بابالمندب است زیرا اگر بابالمندب هم بسته شود، عربستان در بحران جدید فرو خواهد رفت
اینکه کالاهای اساسی و صادرات آنها به اروپا، آمریکا، کانادا، استرالیا و غیره با مشکلات عدیده روبرو شده یا اینکه مواد اولیه این کالاها دیگر به آسانی در دسترس نخواهند بود، صرفاً بخشی از این روندی است که با خلل روبرو شده اما اصل ماجرا هم برای کشورهای منطقه و هم برای کشورهای فرامنطقه، ایجاد خلل جدی در عرضه نفت و صادرات انرژی است.
کشورهای منطقه که به عنوان صادرکننده نفت و گاز از دههها پیش اقتصاد خود را بر پترودلارها استوار کرده بودند، حالا نمیتوانند به سادگی نفت و گاز خود را صادر کنند و در سوی مقابل هم کشورهای فرامنطقه به دلیل درگیری در تنگه هرمز و تنشهای ایجاد شده در خلیج فارس و خاورمیانه، نمیتوانند به عنوان پذیرنده و یا دریافت کننده انرژی صادر شده از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس، سفارش خود را دریافت کنند. به عبارتی گویاتر، چرخه عرضه و تقاضا در حوزه انرژی تا به امروز و با گذشت حدود دو ماه از جنگ علیه ایران با مشکل و خلل جدی روبرو شده و مشخص نیست که چه زمانی این روند به سمت بهبود شرایط میل میکند.
عربستان، متضرر اصلی؟
اینکه کشورهای دنیا به نوعی درگیر وضعیت فعلی منطقه و تنگه هرمز هستند، موضوعی مشخص است اما باید توجه شود که عربستان سعودی به عنوان اصلیترین صادرکننده نفت در منطقه و دنیا که به نوعی گرداننده غول انرژی «آرامکو» محسوب میشود، بیش از هر دولت دیگر در منطقه و فرامنطقه متضرر شده است.
ریاض خواسته یا ناخواسته وارد یک منازعه نظامی- سیاسی چندوجهی شده که خروجی آن تا به این لحظه مشخص نیست و هر زمان ممکن است که یک جرقه جدید میان ایران و آمریکا، تحولات جاری را به سمت و سوی دیگری هدایت کند که به نوعی باید آن را ایستادن در لبه پرتگاه دانست.
آنچه در این میان بیش از هر عامل دیگر، سعودیها را نگران و مضطرب کرده، مساله انسداد احتمالی تنگه بابالمندب است؛ چراکه تنگه هرمز مسدود شده و نفت این کشور صادر نمیشود و اگر در ادامه بابالمندب هم بسته شود، عربستان در بحران جدید فرو خواهد رفت.
در گزارشهای موجود این موضوع مطرح است که ریاض در تلاش برای تضمین تامین و صادرات نفت عربستان از طریق دریای سرخ، تحت فشار تنشهای منطقهای و تأثیر مداوم بسته شدن تنگه هرمز بر صادرات خلیج فارس، از طریق سازمان ملل متحد، برای مذاکره با صنعا تلاش کرده است.
طبق گزارش روزنامه لبنانی الاخبار، جلسهای، که اولین جلسه از این نوع در سالهای اخیر بود، در عمان بین یک کمیته نظامی از دولت صنعا و یک کمیته مشابه سعودی با حضور «هانس گروندبرگ»، فرستاده سازمان ملل به یمن، برگزار شد و این جلسه که با عجله و پیش از پایان آتشبس بین ایران و ایالات متحده و در بحبوحه تشدید نشانههای جنگ مجدد ترتیب داده شده بود، منعکسکننده نگرانی عربستان سعودی از گسترش درگیری به تنگه باب المندب بود و در عین حال بر عدم اعتماد این کشور به توانایی ایالات متحده برای تلاش در جهت آتشبس و صلح تأکید داشت.
وضعیت کنونی منطقه و احتمال مسدود شدن تنگه بابالمندب برای عربستان به مانند یک بمب اقتصادی در حوزه انرژی عمل میکند و عملاً ریاض برای برونرفت از این وضعیت راهی جز مذاکره با یمنیها پیش روی خود نمیبیند
طبق گزارش دفتر گروندبرگ در پلتفرم ایکس، بحثها در جلسهای که عصر چهارشنبه گذشته برگزار شد، بر راههای کاهش تنشها، تحکیم توافق آتشبس در یمن و بررسی تحولات جاری منطقهای متمرکز بود، اما با این حال، ناظران در صنعا در مورد نیت ریاض برای اجرای الزامات «نقشه راه» سازمان ملل که پادشاهی سعودی و شورای همکاری خلیج فارس در اواخر دسامبر ۲۰۲۳ با آن موافقت کردند، ابراز تردید کردند.
آنها خاطرنشان کردند که برگزاری جلسه عمومی بین سرلشکر یحیی الروزامی، رئیس کمیته مذاکره نظامی دولت صنعا و یک هیئت نظامی سعودی، بدون حضور نمایندهای از دولت طرفدار ائتلاف در عدن، نشان دهنده جدیت ریاض در رسیدگی به مسائل جنگ خود علیه یمن نیست که شامل پرداخت حقوق کارمندان دولت، بازگشایی جادههای عمومی و آغاز تبادل جامع زندانیان برای پایان دادن به رنج زندانیان در بند همه طرفها است؛ بلکه، این جلسه نشان دهنده نگرانیهای عربستان سعودی در مورد تشدید مجدد تنشهای منطقهای بین ایالات متحده و ایران و احتمال گسترش این رویارویی به دریای سرخ است.
مذاکره با صنعا
یک منبع اقتصادی در صنعا به الحره گفته است که تلاش فعلی عربستان سعودی برای مذاکرات صلح با هدف تضمین جریان صادرات نفت عربستان از طریق دریای سرخ و همچنین تحویل کالاهای تجاری به کشورهای خلیج فارس انجام میشود. این امر به ویژه با توجه به اینکه بنادر عربستان سعودی در دریای سرخ عملاً جای خالی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز را که بنادر خلیج فارس را فلج کرده است، پر میکنند، بسیار مهم است. به گفته این منبع، هدف عربستان سعودی صرفاً تضمین امنیت واردات و صادرات عربستان و خلیج فارس از طریق تنگه بابالمندب است؛ چراکه ریاض دریای سرخ را به عنوان مسیر جایگزین هرمز برای صادرات نفتی و غیرنفتی برگزیده و بنادر خود در دریای سرخ، از جمله جده، را به یک مرکز لجستیک منطقهای
تبدیل کرده است.
در این زمینه، کشتیهای تجاری که از اتحادیه اروپا و کشورهای آسیایی به آبهای منطقه وارد میشوند، به جده تغییر مسیر میدهند و این در حالیست که این کشورها از ابتدای ماه گذشته ظرفیت خود را برای پذیرش واردات خلیج فارس افزایش داده بودند. سپس کالاها به کشورهای خلیج فارس توزیع مجدد شده و از طریق مسیرهای زمینی حمل میشوند. با این حال، تضمین ثبات و ایمنی ناوبری به و از بنادر عربستان سعودی در دریای سرخ، این بار بدون برداشتن گامهای مشخص توسط ریاض برای پیشبرد روند صلح، به ویژه با توجه به اینکه فضای مانور عربستان سعودی در منطقه با بسته شدن مداوم تنگه هرمز کاهش یافته است، احتمالاً محقق نخواهد شد.
بنابراین، پادشاهی سعودی که در دورهای قبلی مذاکرات، عدم تمایل خود به پایبندی به «نقشه راه» را به فشار آمریکا نسبت میداد، این بار مجبور خواهد شد به تعهدات خود عمل کند؛ حتی اگر بر فشار آمریکا غلبه کند، این اقدامی است که بدون شک مورد استقبال صنعا قرار خواهد گرفت.
در این میان باید توجه داشت که وضعیت کنونی منطقه و احتمال مسدود شدن تنگه بابالمندب برای عربستان به مانند یک بمب اقتصادی در حوزه انرژی عمل میکند؛ چراکه انبارها و سیلوهای ذخیره نفت این کشور دیگر جای انباشته شدن نفت تا این مقدار را ندارند و عملاً ریاض راهی جز مذاکره با یمنیها پیش روی خود نمیبیند.
دیدگاه تان را بنویسید