دیپلماسی تهاجمی بروکسل علیه تل‌آویو

رامین پرتو

از چند هفته پیش تاکنون شاهد دور جدیدی از تقابل میان اتحادیه اروپا و اسرائیل در حوزه دیپلماتیک هستیم که به نوعی باید گفت این روند تقابلی تا حد زیادی در گذشته مشاهده نشده است و حالا یک شیب صعودی به خود گرفته است که نشان از جدل سیاسی میان تل‌آویو و بروکسل دارد. 

اصولاً اتحادیه اروپا در گذشته سعی می‌کرد تا مواضع خود علیه اسرائیل را به سمت حقوق بشر و مسائل اینچنینی سوق دهد و به نوعی بگوید که از اقدامات تل‌آویو در پرونده‌هایی مانند کشتار غیرنظامیان در غزه و لبنان خشنود نیست و به نوعی یک موضع دیپلماتیک را گاه با ادبیات تند و تیز بیان میکرد، اما حالا به نظر می‌رسد که این روند تقابلی و اظهارنظر مقامات کشورهای اروپایی نه تنها در سطح سیاسی و دیپلماتیک تقویت شده بلکه حالا وارد حوزه اقتصادی شده که تقریبا بی‌سابقه است. 

تعلیق همکاری با اسرائیل؟ 

اینکه واقعاً کشورهای اروپایی توان آن را دارند که بتوانند در این شرایط فعلی جهان و به خصوص وضعیت بحرانی خاورمیانه، اسرائیل را با اکثریت مطلق به گوشه رینگ سیاست بیندازند، موضوعی است که نه تنها در این مورد، بلکه در خصوص جنگ اوکراین، تحریم‌های روسیه، ناتو و حتی ایران با اما و اگرهای فراوان روبرو است؛ چراکه این بلوک سیاسی-  اقتصادی همیشه از عدم هماهنگی و همکاری نهایی و اصولاً از عدم قطعیت‌ها رنج برده است. 

در این راستا روز گذشته (سه‌شنبه) سیمون هریس، وزیر امور خارجه ایرلند که برای شرکت در نشست وزیران خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا به لوکزامبورگ سفر کرده بود با اشاره به اقدامات نظامی اسرائیل تاکید کرد که اکنون زمان اقدام علیه قدرتی است که آشکارا حقوق بشر را نقض می‌کند.وی در ادامه از حصول آتش‌بس موقت میان لبنان و اسرائیل استقبال کرد اما صراحتاً خواستار قطع روابط اتحادیه اروپا با اسرائیل شد. 

همچنین خوزه مانوئل آلبارس، وزیر امور خارجه اسپانیا پیش از نشست لوکزامبورگ گفت که اسپانیا، اسلوونی و ایرلند از اتحادیه اروپا خواسته‌اند تا تعلیق پیمان همکاری خود با اسرائیل را مورد بحث و بررسی قرار دهد. آلبارس توضیح داد که اسپانیا، به همراه اسلوونی و ایرلند درخواست کرده‌اند که تعلیق توافق همکاری بین اتحادیه اروپا و اسرائیل امروز مورد بحث و بررسی قرار گیرد. علاوه‌ براین، وزیر امور خارجه اسلوونی که در لوکزامبورگ به سر می‌برد هم اعلام کرد که ما در حال مذاکره در مورد آتش‌بس شکننده در لبنان و ایران هستیم و حتی از مذاکرات لبنان حمایت می‌کنیم اما روند اقدامات اسرائیل باید در این راستا مورد نقد جدی قرار بگیرد و با آن مخالفت شود و حتی می‌توانیم به سمت فاصله گرفتن از تل‌آویو پیش برویم. 

کمی پس از انتشار این مواضع مقامات اروپایی، پیتر ماگیار، نخست‌وزیر منتخب مجارستان که به‌تازگی در انتخابات سراسری ویکتور اوربان، نخست‌وزیر فعلی را شکست داد، اعلام کرد که اگر نتانیاهو (نخست‌وزیر اسرائیل) به مجارستان بیاید، او را دستگیر خواهیم کرد. نخست‌وزیر جدید مجارستان تاکید کرد که «من به صراحت گفته‌ام که مجارستان قصد دارد عضو دادگاه کیفری بین‌المللی باقی بماند و اگر کسی وارد خاک کشوری شود که عضو دادگاه کیفری بین‌المللی است و آن شخص تحت حکم بازداشت است، باید بازداشت شود؛ چراکه دادگاه کیفری بین‌المللی حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو را به اتهام جنایات جنگی صادر کرده و ما باید این حکم الزام‌آور را برای حفاظت از آرمان اروپایی و حقوق بشر اجرایی کنیم». 

با وجود این مواضع علیه اسرائیل، شاهد آن هستیم که آلمان موضع متفاوتی با کشورهای منتقد اروپایی علیه اسرائیل دارد. یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان در حاشیه نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا در لوکزامبورگ با پیشنهاد اعمال تحریم‌های گسترده اتحادیه اروپا علیه اسرائیل مخالفت کرد و آن را «نامناسب» دانست، هرچند همزمان بر ضرورت گفت‌وگوی انتقادی با تل‌آویو درباره خشونت شهرک‌نشینان و تحولات کرانه باختری تاکید کرده است. او در جمع خبرنگاران اعلام کرده است که اقداماتی مانند لغو مزایای تجارت آزاد برای اسرائیل «نامناسب» است و با آن مخالف است و باید مسیرهای دیگری در خصوص تقابل سیاسی با اسرائیل را برگزید. 

خط و نشان سازمان ملل برای اروپا!

فارغ از مواضع کشورهای اروپایی علیه اسرائیل، حالا سازمان ملل هم خواستار قطع روابط تجاری با اسرائیل شده است. کارشناسان سازمان ملل اعلام کردند اتحادیه اروپا باید فوراً توافق‌نامه همکاری تجاری خود با اسرائیل را که از سال ۲۰۰۰ امکان دسترسی ترجیحی تل‌آویو به بازار اروپا را فراهم کرده، به حالت تعلیق درآورد. به گفته این کارشناسان، این توافق در حالی ادامه دارد که نقض‌های مستند حقوق بشری از سوی اسرائیل به سطح «جنایات گسترده» از جمله نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی رسیده است.

آن‌ها با اشاره به نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا در لوکزامبورگ، این نشست را «آزمونی اخلاقی» برای اروپا توصیف کردند و افزودند این موضوع در شرایطی بررسی می‌شود که مطالبه عمومی برای پاسخگویی در کشورهای اروپایی در حال افزایش است. در بیانیه کارشناسان سازمان ملل آمده است که اتحادیه اروپا نمی‌تواند همزمان مدعی حمایت از حقوق بشر باشد و در عین حال روابط تجاری ترجیحی خود را با رژیمی حفظ کند که رفتار آن از سوی نهادهای بین‌المللی به‌عنوان نسل‌کشی و جنایات جنگی ارزیابی شده است.

کارشناسان با اشاره به گزارش‌های متعدد سازمان ملل، از جمله مواردی چون شکنجه گسترده، خشونت جنسی، بازداشت‌های خودسرانه، ناپدیدسازی اجباری، کوچ اجباری، تخریب سیستماتیک زیرساخت‌های مسکونی، آموزشی و درمانی و همچنین ممانعت از دسترسی به کمک‌های انسانی، این اقدامات را نشانه نقض ساختاری تقریباً تمامی حقوق و آزادی‌های اساسی توصیف کردند. آن‌ها همچنین قانون اخیر مجازات اعدام در اسرائیل را اقدامی تبعیض‌آمیز دانسته و آن را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تشدید سرکوب فلسطینیان عنوان کردند.

در پایان این بیانیه، کارشناسان سازمان ملل تأکید کردند با توجه به گستردگی و شدت نقض‌های حقوق بشری، تعلیق کامل این توافق نه یک انتخاب سیاسی، بلکه یک الزام حقوقی برای اتحادیه اروپا است.

با نگاهی به بیانیه کارشناسان سازمان ملل در مورد تعلیق همکاری تجاری اتحادیه اروپا با اسرائیل و قرار دادن آن در کنار مواضع کشورهای عضو اتحادیه اروپا در قبال تعلیق همکاری آنها با تل‌آویو مجدداً به یک وحدت نظر جدی می‌رسیم اما مساله اصلی این است که کشورهای تاثیرگذار در اتحادیه اروپا مانند آلمان که در کنار انگلیس و فرانسه که به عنوان تروئیکای اروپایی شناخته می‌شوند، اساساً هیچ موضع منفی علیه اسرائیل ندارند یا آنرا همانند اسپانیا و مجارستان به صورت صریح و روشن اعلام نمی‌کنند و به منافع دو جانبه خود با اسرائیل فکر می‌کنند. 

به عنوان مثال در آلمان بسیاری از رسانه‌های محافظه‌کار این کشور در دست کسانی است که به نوعی (رسمی یا غیررسمی) با اسرائیل ارتباط دارند و از سوی دیگر می‌توانند به راحتی به نفع اسرائیل، دولت این کشور را با مشکلات سیاسی روبرو کنند. در فرانسه و انگلیس هم نه تنها بحث رسانه‌ها بلکه نهادهای سرمایه‌گذاری کلان و جریان تجارت با اسرائیل در ارتباط مستقیم است و بر همین اساس منافع کلانی در این میان جاری است. حال باید دید که قاره سبز می‌توان علیه اسرائیل یکپارچه شود یا خیر؟!