مدیر اجرایی سندیکای چای در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»:
رفتار «اقتصادی» مردم به مصرف چای هم رسیده است!
رامتین موثق
ایران در بازار جهانی، با برخی محصولات خاص خود شناخته می‌شود؛ خاویار، فرش دستباف، زعفران و پسته جزو معروف‌ترین کالاهای ایرانی در بازار جهانی هستند که البته چای هم نقش ویژه‌ای در میان این محصولات دارد.
صادق حسنی: سابقا تولید داخلی چای کشور نزدیک به 70 هزار تن بود اما در اثر سیاست‌های غلط گذشته، تولید سال گذشته ما به 22 هزار تن رسید و امسال هم به 28 هزار تن رسیده است. همچنین میزان صادرات امسال به ۵ هزار تن رسیده که در سال گذشته، 8 هزار و 600 تن بوده است. واردات در سال گذشته ۲۷ هزار تن بود که در ۷ ماه گذشته به ۱۴ هزار و ۵۰۰ تن رسیده است. یعنی حدود ۴۶ درصد کاهش در واردات و ۴۷ درصد کاهش در صادرات را تجربه کرده‌ایم
اما با تشدید تحریم‌ها از سال 97 و تداوم سیاست‌های نادرست اقتصادی و تجاری، سهم ایران در بازار جهانی، حتی در حوزه همین محصولات هم کاهش یافته است. چای نیز بنا بر انتقادات فعالان اقتصادی، دچار این مشکلات شده است. در این گزارش «توسعه ایرانی»، به مشکلات صادرات چای، کاهش تولید و مقایسه قیمت چای صادراتی و وارداتی، پرداخته است.
صادرات 1 دلاری مقابل واردات 6 دلاری
در روزهای اخیر، یک کارشناس و فعال اقتصادی حوزه چای در گفت‌وگو با دیده‌بان ایران و خبرگزاری ایسنا، گفت که قیمت چای صادراتی ایران بین 1 تا 2 دلار است اما در مقابل، قیمت چای وارداتی به 5 تا 6 دلار می‌رسد.
در سال 1405، با افزایش قیمت‌ها، مردم تمام مصارف خود را به اصطلاح، «اقتصادی» کرده‌اند و این اقتصادی شدن به مصرف چای هم رسیده است. مردم دیگر با برنامه خرید و مصرف می‌کنند
ابوذر رضاییان افزود: «با توجه به اینکه تولید داخل کفاف مصرف کشور را نمی‌دهد، صادرات با قیمت‌های فعلی به‌صرفه نیست و باید زمینه حضور چای ایرانی در بازارهای صادراتی با ارزش افزوده بالاتر فراهم شود.»
او تصریح کرد: «صادرات زمانی می‌تواند برای کشور مزیت اقتصادی داشته باشد که محصول ایرانی با ارزش افزوده مناسب در بازارهای خارجی عرضه شود. چای ایرانی به دلیل ویژگی‌هایی همچون خلوص و استفاده‌نشدن از رنگ، اسانس و افزودنی‌های غیرطبیعی، ظرفیت حضور در بازارهای باارزش‌تر از جمله بازار اروپا را دارد. اگر بتوان چای ایرانی را با قیمت ۱۰ تا ۱۲ دلار به‌ازای هر کیلوگرم صادر کرد، در حالی که قیمت چای وارداتی پنج تا ۶ دلار است، می‌توان از صادرات موفق و دارای توجیه اقتصادی سخن گفت بنابراین، هدف نباید صرفاً افزایش حجم صادرات باشد، بلکه باید برای ارتقای ارزش صادراتی چای ایرانی برنامه‌ریزی کرد.»
ضعف برندسازی در معرفی چای ایرانی
در بررسی علل کاهش صادرات ایران، بسیاری از کارشناسان تاکید کرده‌اند که یکی از موانع حضور محصولات ایرانی در بازارهای جهانی، با وجود مزیت نسبی در تولید این کالاها، ضعف برندسازی، کیفیت پایین بسته‌بندی و مشکلاتی از این قبیل است.
مدیر اجرایی سندیکای چای در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»: صادرات کشور در سال گذشته، 8 هزار و 600 تن بود که مجموع ارزش آن، به 10 میلیون و 470 هزار دلار رسید. طبق این آمار، میانگین قیمت چای صادراتی در سال گذشته، ۸۰ سنت بود. اما در طرف مقابل میانگین قیمت چای خارجی بین ۵ تا ۶ دلار است. به نظر من، صادرات 1 دلاری در مقابل واردات 6 دلاری، اصلا جای افتخار ندارد!
این فعال اقتصادی حوزه چای نیز این مورد تصریح کرد: «با وجود ظرفیت‌ها و ویژگی‌های چای ایرانی، تاکنون برندی در سطح ملی که بتواند متناسب با کیفیت و جایگاه این محصول در بازار معرفی شود، شکل نگرفته است. ایجاد چنین برندی به سرمایه‌گذاری قابل توجه و حمایت دولت نیاز دارد. چای ایرانی معمولاً بدون رنگ، اسانس و افزودنی‌های غیرطبیعی عرضه می‌شود، اما بخشی از مصرف‌کنندگان به عطر و طعم چای‌های طعم‌دار عادت کرده‌اند. از این رو، معرفی صحیح ویژگی‌های چای ایرانی، شناسایی بازار هدف و سرمایه‌گذاری در حوزه بازاریابی می‌تواند به افزایش شناخت و مصرف این محصول کمک کند.»
به گفته او، «در درجه نخست باید برنامه‌ریزی به‌گونه‌ای انجام شود که چای تولیدشده در کشور به دست مصرف‌کننده ایرانی برسد و پس از آن، توسعه بازارهای صادراتی با ارزش افزوده بالاتر مورد توجه قرار گیرد.»
چالش ساختاری خرده‌مالکی
با بررسی مشکلات در سطحی کلان‌تر، باید به موانع و چالش‌های ساختاری بخش کشاورزی در ایران پرداخت که به گفته بسیاری از کارشناسان اقتصاد کشاورزی، خرده‌مالکی بودن زراعت ایران از مهمترین مشکلات این حوزه است.
رضاییان در این خصوص نیز مطرح کرد: «بیشتر باغ‌های چای مساحتی کمتر از یک‌ونیم هکتار دارند و همین موضوع، امکان برنامه‌ریزی منسجم برای نگهداری باغ‌ها، افزایش بهره‌وری و مدیریت اقتصادی تولید را محدود کرده است.»
او افزود: «واحدهای تولیدی و کارخانه‌های چای باید به‌گونه‌ای ساماندهی شوند که هر واحد دست‌کم حدود ۱۰۰ هکتار باغ چای در اختیار داشته باشد. چنین ساختاری امکان برنامه‌ریزی یکپارچه برای هرس، داشت، برداشت، فرآوری و بازرگانی محصول را فراهم می‌کند.»
کاهش در صادرات و واردات چای
مدیر اجرایی سندیکای چای کشور در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»، درباره صادرات چای در سال جاری، اعلام کرد: صادرات چای در سال جاری کاهش یافته است و علت این کاهش این است که در ابتدای سال، صادرات ممنوع شد.
صادق حسنی درباره مشکلات و موانع صادرات چای، عنوان کرد: مشکل همیشگی ما رفع تعهد ارزی بوده است. کارخانجات و فعالان اقتصادی حوزه چای، که برخی از آن‌ها تاجر هستند و کارت بازرگانی هم دارند، به دلیل همین سیاست رفع تعهد ارزی، قادر به استفاده از کارت بازرگانی خود نیستند.
او همچنین گفت: با کاهش صادرات، واردات هم کمتر شده است؛ با توجه به شرایط کشور که محدودیت واردات افزایش یافته، اکنون استقبال مصرف‌کنندگان از چای داخلی بیشتر شده است. ما هم ترجیح می‌دهیم که این چای را صادر نکنیم و آن را به مصرف داخلی برسانیم، اما اگر خریداری هم وجود داشته باشد آماده صادرات و تحویل چای هستیم.
این مقام صنفی درباره میزان کاهش در صادرات و واردات چای، گفت: طبق یک آمار غیررسمی، میزان صادرات ما امسال به ۵ هزار تن رسیده که در سال گذشته، 8 هزار و 600 تن بوده است. واردات ما در سال گذشته ۲۷ هزار تن بود که در ۷ ماه گذشته به ۱۴ هزار و ۵۰۰ تن رسیده است. یعنی حدود ۴۶ درصد کاهش در واردات و ۴۷ درصد کاهش در صادرات را تجربه کرده‌ایم.
مشکل همیشگی صادرات چای، رفع تعهد ارزی بوده است. کارخانجات و فعالان اقتصادی حوزه چای، که برخی از آن‌ها تاجر هستند و کارت بازرگانی هم دارند، به دلیل همین سیاست رفع تعهد ارزی، قادر به استفاده از کارت بازرگانی خود نیستند
مصرف چای هم اقتصادی شده است
حسنی در پاسخ به این پرسش که «آیا تولید داخلی چای به میزانی هست که کشور را از واردات بی‌نیاز کند؟»، بیان کرد: خیر تولید داخلی ما کفاف مصرف کشور را نمی‌دهد. ما سالانه 50 تا 55 هزار تن نیاز وارداتی داریم و تولید داخلی ما بین 22 تا 30 هزار تن است. بخشی از تولید داخل صادر می‌شود و بخشی دیگر به مصرف داخلی می‌رسد.
او تاکید کرد: در سال‌های گذشته، مصرف چای بیش از مقدار کنونی بوده است اما در چند سال اخیر، با رشد مصرف قهوه، مصرف چای کاهش یافته است.
مدیر اجرایی سندیکای چای کشور درباره علل کاهش مصرف چای، ادامه داد: در سال 1405، با افزایش قیمت‌ها، مردم تمام مصارف خود را به اصطلاح، «اقتصادی» کرده‌اند و این اقتصادی شدن به مصرف چای هم رسیده است. مردم دیگر با برنامه خرید و مصرف می‌کنند.
چای را ۸۰ سنت صادر و بین ۵ تا ۶ دلار وارد کردیم
حسنی در ادامه، درباره اختلاف قیمت میان چای صادراتی و وارداتی، اظهار کرد: طبق برخی آمارها، میانگین قیمت چای صادراتی ما هیچوقت به 2 دلار هم نرسیده است!
او توضیح داد: صادرات ما در سال گذشته، 8 هزار و 600 تن بوده که مجموع ارزش آن، به 10 میلیون و 470 هزار دلار رسیده است. طبق این آمار، میانگین قیمت چای صادراتی در سال گذشته، ۸۰ سنت و حتی زیر یک دلار بوده است. اما در طرف مقابل میانگین قیمت چای خارجی بین ۵ تا ۶ دلار است.
این فعال حوزه چای مطرح کرد: ما شاهد همین تفاوت قیمتی در دیگر محصولات نظیر خودرو، لوازم خانگی، پوشاک، محصولات خوراکی و ... هستیم. برای مثال، کیفیت شکلات تولیدی ما حتی از دیگر برندهای خارجی و وارداتی هم بهتر است اما قیمت شکلات‌های وارداتی از ایرانی بیشتر است.
کاهش 48 هزارتنی تولید چای کشور برای هیچکس مهم نیست!
حسنی تصریح کرد: به نظر شخصی من، صادرات 1 دلاری در مقابل واردات 6 دلاری، اصلا جای افتخار ندارد!
او معتقد است: زمانی می‌توانیم بگوییم که چای صادر کرده‌ایم، ارزآوری داشته‌ایم و به آن افتخار کنیم که قیمت چای صادراتی ما بیشتر از قیمت چای وارداتی باشد و برای مثال میانگین قیمت چای صادراتی ما به 10 دلار رسیده باشد. در این اوضاع، برخی ادعای ارزآوری با همین صادرات فعلی را دارد اما باید گفت زمانی می‌توانیم به این صادرات افتخار کنیم که محصولی مشابه با کالای صادراتی خود را وارد نکنیم!
مدیر اجرایی سندیکای چای کشور همچنین درباره میزان کاهش تولید چای کشور گفت: سابقا تولید داخلی چای کشور نزدیک به 70 هزار تن بود اما در اثر سیاست‌های غلط گذشته، تولید سال گذشته ما به 22 هزار تن رسید و امسال هم به 28 هزار تن رسیده است.
حسنی با اشاره به تاثیر خشکسالی سال گذشته بر کاهش تولید چای، خاطرنشان کرد: تولید سابق 70 هزار تنی کجا و تولید اکنون 28 هزار تنی کجا! در حال حاضر کسی هم بررسی نمی‌کند که ایراد از کجا بوده و چه عواملی باعث شده است که کاهش در تولید چای داشته باشیم. کسی به این موضوعات نمی‌پردازد.
دیدگاه تان را بنویسید