پیروزی گسترده «روسیه واحد» در مناطق اشغالی!

رامین پرتو

انتخابات پارلمانی روسیه از جمعه ۱۸ تا یکشنبه ۲۰ سپتامبر برگزار شد؛ انتخاباتی که نخستین رأی‌گیری سراسری برای تعیین ۴۵۰ نماینده دومای دولتی پس از آغاز تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ بود. بر اساس نتایج اعلام‌شده از سوی کمیسیون مرکزی انتخابات روسیه، با شمارش بیش از ۹۵ درصد آرا، حزب «روسیه واحد»، نزدیک به ولادیمیر پوتین، حدود ۵۷.۸ درصد آرا را به دست آورده و در مسیر کسب ۳۵۵ کرسی قرار گرفته است. مشارکت نیز حدود ۵۹ درصد اعلام شد.

اتحادیه اروپا اعلام کرده که نه برگزاری انتخابات و نه نتایج آن در مناطق اشغالی اوکراین را به رسمیت نمی‌شناسد و این اقدام را نقض حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین و مغایر با حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل می‌داند. بریتانیا، استرالیا، کانادا، نیوزیلند و نروژ نیز موضع مشابهی اتخاذ کرده‌اند

پس از حزب حاکم، حزب کمونیست با حدود ۱۳.۸ درصد در جایگاه دوم قرار گرفت و پس از آن، حزب ملی‌گرای LDPR و حزب «مردم نو» قرار گرفتند. کمیسیون مرکزی انتخابات اعلام کرده بود که این چهار حزب بیشترین آرای اعلام‌شده را به خود اختصاص داده‌اند. نتیجه، در سطح پارلمانی، تداوم اکثریت حزب حاکم را نشان می‌دهد؛ اما اهمیت انتخابات فراتر از ترکیب جدید دوماست و به رابطه میان جنگ، مشروعیت سیاسی و کنترل کرملین بر ساختار قدرت بازمی‌گردد.

سنجش حمایت از پوتین در سایه جنگ

برای کرملین، این انتخابات صرفاً انتخاب نمایندگان مجلس دوما نبود. نخستین انتخابات پارلمانی پس از آغاز جنگ، فرصتی برای نمایش تداوم حمایت سیاسی از رئیس‌جمهور و سیاست‌های او محسوب می‌شد. پیروزی گسترده «روسیه واحد» می‌تواند از سوی حکومت به‌عنوان نشانه‌ای از حفظ انسجام سیاسی در شرایط جنگ و فشارهای اقتصادی ارائه شود. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که روسیه همزمان با پیامدهای جنگ، فشارهای اقتصادی و نشانه‌هایی از خستگی و نارضایتی اجتماعی مواجه است.

پارلمان آینده نیز در شرایطی شکل می‌گیرد که احزاب حاضر در دوما، باوجود تفاوت‌های ایدئولوژیک، در حمایت از بسیاری از ابتکارات کرملین و سیاست جنگی مسکو همسو بوده‌اند. گنادی زیوگانوف، رهبر حزب کمونیست، گفته بود همه احزاب حاضر در دوما به قوانین متعددی در حمایت از «عملیات ویژه نظامی» رأی داده‌اند. از این منظر، رقابت انتخاباتی الزاماً به معنای اختلاف بنیادین بر سر سیاست خارجی و جنگ نبوده است.

حذف حزب یابلوکو از فهرست فدرال نیز یکی از مهم‌ترین نقاط مناقشه بود. این حزب از معدود نیروهای سیاسی دارای موضع آشکار ضدجنگ محسوب می‌شد و خواستار آتش‌بس در اوکراین بود. دیوان عالی روسیه این حزب را از برگه رأی حذف کرد و شماری از نامزدهای آن نیز با بازداشت، پیگرد یا محرومیت از رقابت مواجه شدند. منتقدان این روند را نشانه محدود شدن فضای سیاسی و حذف صدای مخالف جنگ می‌دانند.

اهمیت انتخابات برای پوتین از جنبه دیگری نیز قابل بررسی است. نزدیک به ۲۰۰ کهنه‌سرباز جنگ، بنا بر اطلاعات ارائه‌شده در متن، در انتخابات حضور داشتند. بنابراین انتخابات می‌تواند بستری برای ورود نیروهای مرتبط با جنگ به ساختار سیاسی و تقویت پیوند میان تجربه جنگ و آینده سیاسی روسیه باشد. در چنین چارچوبی، نتیجه انتخابات نه‌تنها ترکیب دوما، بلکه تصویری رسمی از میزان انسجام سیاسی جامعه روسیه در دوران جنگ ارائه می‌کند.

چرا   اروپا انتخابات را فاقد مشروعیت می‌داند؟

مهم‌ترین مناقشه خارجی درباره انتخابات، برگزاری آن در مناطقی است که روسیه آنها را بخشی از قلمرو خود اعلام کرده، اما اوکراین و اکثریت کشورهای غربی همچنان آنها را خاک اوکراین می‌دانند. رأی‌گیری در کریمه و سواستوپول و همچنین بخش‌هایی از دونتسک، لوهانسک، زاپوریژیا و خرسون با اعتراض شدید کی‌یف و کشورهای اروپایی روبه‌رو شد.

اتحادیه اروپا اعلام کرده است که نه برگزاری انتخابات و نه نتایج آن در مناطق اشغالی اوکراین را به رسمیت نمی‌شناسد. بروکسل این اقدام را نقض حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین و مغایر با حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل دانسته است. بریتانیا، استرالیا، کانادا، نیوزیلند و نروژ نیز موضع مشابهی اتخاذ کرده‌اند و برگزاری انتخابات در این مناطق را بخشی از تلاش مسکو برای تثبیت کنترل خود توصیف کرده‌اند.

برای کرملین، این انتخابات صرفاً انتخاب نمایندگان مجلس دوما نبود بلکه نخستین انتخابات پارلمانی پس از آغاز جنگ، فرصتی برای نمایش تداوم حمایت سیاسی از رئیس‌جمهور و سیاست‌های او محسوب می‌شد و پیروزی گسترده «روسیه واحد» می‌تواند از سوی حکومت به‌عنوان نشانه‌ای از حفظ انسجام سیاسی در شرایط جنگ و فشارهای اقتصادی ارائه شود

اختلاف بر سر این مناطق ریشه‌دار است. روسیه در سال ۲۰۱۴ کریمه را به خاک خود ملحق کرد و در سال ۲۰۲۲ الحاق دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپوریژیا را اعلام کرد. اوکراین و کشورهای غربی این اقدامات را به رسمیت نمی‌شناسند. بنابراین، از دید آنها، روسیه نمی‌تواند با برگزاری انتخابات یا ایجاد سازوکارهای اداری در این مناطق، وضعیت حقوقی آنها را تغییر دهد.

اتحادیه اروپا علاوه بر مسئله سرزمینی، به روند داخلی انتخابات نیز اعتراض کرده است. بروکسل مدعی است که مخالفان جنگ از طریق ابزارهای اداری و قضایی کنار گذاشته شده‌اند، دسترسی به اطلاعات مستقل محدود شده و نامزدهای مخالف با موانع جدی مواجه بوده‌اند. دعوت نشدن ناظران سازمان امنیت و همکاری اروپا نیز از دیگر موارد انتقاد اتحادیه اروپا بوده است.

در همین حال، حملات پهپادی اوکراین در روزهای انتخابات و پس از آن، از جمله در منطقه مسکو و مناطق تحت کنترل روسیه در اوکراین، به موضوعی امنیتی تبدیل شد. مقام‌های روسیه اوکراین را به تلاش برای اخلال در انتخابات متهم کردند. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، این حملات چندین کشته و زخمی برجای گذاشتند. کی‌یف در مقابل، اصل برگزاری انتخابات روسیه در سرزمین‌های مورد مناقشه را غیرقانونی می‌داند.

نتیجه‌ای که فقط برای کرملین اهمیت دارد!

منتقدان داخلی انتخابات را نه رقابتی واقعی، بلکه روندی تحت کنترل ساختار قدرت توصیف کرده‌اند. محدودیت رسانه‌ای، حذف برخی مخالفان، فشار بر نامزدهای منتقد و توقف فعالیت نهادهای مستقل نظارت انتخاباتی از جمله مواردی است که منتقدان به آن استناد می‌کنند. گروه «گولوس»، یکی از نهادهای مستقل نظارت بر انتخابات، پس از محکومیت گریگوری ملکونیانتس، یکی از رهبران آن، فعالیت خود را متوقف کرد.

منتقدان خارجی نیز نتیجه انتخابات را در بستری متفاوت از صرف شمارش آرا ارزیابی می‌کنند. برای آنان، مسئله اصلی این است که آیا رأی‌گیری در شرایطی برگزار شده که شهروندان امکان انتخاب میان گزینه‌های سیاسی واقعی و دسترسی آزاد به اطلاعات داشته باشند یا خیر. خبرگزاری آسوشیتدپرس انتخابات را «به‌دقت سازمان‌دهی‌شده» توصیف کرده و منتقدان کرملین نیز از «نمایش» و «تقلب» سخن گفته‌اند. در مقابل، مقام‌های روسیه بر مشروعیت و شفافیت انتخابات تأکید دارند.

در نتیجه اعلام‌شده، «حزب روسیه واحد» اکثریت خود را حفظ کرده و حتی افزایش داده است. خروجی سیاسی چنین نتیجه‌ای، تداوم پارلمانی است که در مسائل اساسی مورد حمایت کرملین، به‌ویژه سیاست جنگی، اختلاف بنیادینی با دولت ندارد. این نتیجه همچنین به پوتین امکان می‌دهد انتخابات را نشانه‌ای از استمرار حمایت سیاسی معرفی کند؛ هرچند مخالفان، اعتبار چنین برداشتی را به دلیل محدودیت رقابت سیاسی و حذف برخی نیروهای مخالف محل تردید می‌دانند.

در نهایت، انتخابات دوما بیش از آنکه صرفاً رقابتی برای ۴۵۰ کرسی باشد، آزمونی برای سازوکار قدرت روسیه در دوران جنگ بود. نتیجه رسمی، برتری روشن حزب حاکم را تثبیت کرد؛ اما اختلاف بر سر شرایط برگزاری، حذف مخالفان و رأی‌گیری در مناطق مورد مناقشه، شکاف عمیقی میان روایت کرملین و برداشت اوکراین، اتحادیه اروپا و منتقدان داخلی ایجاد کرده است. از این منظر، مهم‌ترین پیام انتخابات برای روسیه تداوم ساختار سیاسی موجود است، در حالی که برای منتقدان، همین تداوم در شرایط محدود شدن رقابت سیاسی، پرسش درباره میزان واقعی بازتاب افکار عمومی را همچنان باز نگه می‌دارد.