سفر رئیسجمهور چین به آمریکا، توافقهای تکراری بر سر تجارت و تایوان را درپی داشت؛
دستاورد محدود، اما پر سروصدای «شی» در واشنگتن
رامین پرتو
سفر رسمی شی جینپینگ به آمریکا پس از ۱۱ سال، یکی از مهمترین دیدارهای مستقیم رهبران چین و آمریکا در سالهای اخیر بود؛ سفری که در سایه تشدید رقابت تجاری، اختلافات ژئوپلیتیکی، مناقشه تایوان و رقابت فناوری میان دو قدرت انجام شد. شی از ۲۳ تا ۲۵ سپتامبر در آمریکا حضور داشت و دونالد ترامپ برای استقبال از او در پایگاه نیروی هوایی اندروز شخصاً حاضر شد؛ اقدامی که باید آن را زیرپا گذاشتن پروتکلی ۶۰ ساله دانست؛ چراکه آخرین نمونه مشابه، به سال ۱۹۶۲ و استقبال جان اف. کندی از هارولد مکمیلان، نخستوزیر وقت بریتانیا، بازمیگردد!
اهمیت نمادین این استقبال زمانی بیشتر میشود که بدانیم ترامپ پیشتر نیز در اوت ۲۰۲۵ شخصاً از ولادیمیر پوتین در آلاسکا استقبال کرده بود که نشان از اهمیت روابط قدرتها است.
آخرین سفر شی به آمریکا در سپتامبر ۲۰۱۵ انجام شده بود؛ زمانی که رئیسجمهور چین از سیاتل، واشنگتن و نیویورک بازدید کرد و در برنامههای مرتبط با هفتادمین سالگرد تأسیس سازمان ملل حضور یافت اما در فاصله آن سفر تا دیدار اخیر، روابط پکن و واشنگتن بهطور محسوسی تغییر کرده است. رقابت بر سر تعرفهها و تجارت، فناوریهای پیشرفته، تراشهها، هوش مصنوعی، امنیت منطقهای و نفوذ جهانی اکنون به مهمترین مؤلفههای روابط دو کشور تبدیل شده است.
واشنگتن پیشتر بسته تسلیحاتی بزرگی برای تایوان را تصویب کرده بود و سپس بخشی از فروش جدید تسلیحات را بهعنوان اهرمی در مذاکرات با چین توصیف کرد؛ به همین دلیل، پکن تلاش میکند مسئله تایوان را به یکی از عناصر اصلی تعریف روابط آینده با واشنگتن تبدیل کند
از این منظر، سفر جدید شی فقط یک دیدار تشریفاتی نبود؛ بلکه تلاشی برای بازگرداندن گفتوگوی مستقیم رهبران دو قدرت به سطحی بود که بتواند از تبدیل رقابت به رویارویی جلوگیری کند. شی در واشنگتن تأکید کرد که چین و آمریکا باید شریک باشند، نه دشمن، و رقابت میان دو کشور باید در چارچوب مشخصی باقی بماند و همچنین خواستار حفظ خط قرمز «عدم درگیری و عدم رویارویی» و ادامه گفتوگوی نظامی میان دو کشور شد.
برای ترامپ نیز این سفر اهمیت ویژهای داشت. واشنگتن همزمان به دنبال حفظ فشار بر چین و جلوگیری از تشدید تنشهای اقتصادی بود. رئیسجمهور آمریکا در آغاز دیدار از پیشرفت در روابط تجاری سخن گفت و اعلام کرد دو طرف درباره امنیت، فناوری و هوش مصنوعی گفتوگو خواهند کرد. بنابراین، اهمیت اصلی سفر را میتوان در تلاش دو طرف برای مدیریت رقابت و جلوگیری از ایجاد بحران تازه جستوجو کرد.
خروجی سفر چه بود؟
با وجود استقبال گسترده و تشریفات کمسابقه، نتیجه عملی سفر محدودتر از سطح نمادین آن بود. مهمترین خروجی، تمدید آتشبس تجاری میان واشنگتن و پکن بود؛ توافقی که قرار بود در ۱۰ نوامبر پایان یابد اما طبق اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، تا ۱۰ ژانویه تمدید شد. این تصمیم از بازگشت فوری تنشهای تعرفهای جلوگیری میکند و فرصت بیشتری برای ادامه مذاکرات اقتصادی در اختیار دو طرف قرار میدهد.
ترامپ همچنین از افزایش دسترسی کشاورزان و دامداران آمریکایی به بازار چین سخن گفت و دو طرف هوش مصنوعی را یکی از حوزههای قابل همکاری معرفی کردند. با این حال، نشانهای از یک توافق جامع درباره آینده تجارت، فناوری یا امنیت دیده نمیشود. بنابراین، نتیجه اقتصادی سفر را باید بیشتر در حفظ وضع موجود و جلوگیری از تشدید جنگ تجاری ارزیابی کرد تا دستیابی به یک توافق تاریخی.
هوش مصنوعی نیز به یکی از موضوعات مهم مذاکرات تبدیل شد. دو کشور در شرایطی وارد رقابت فزاینده فناوری شدهاند که هوش مصنوعی علاوه بر کاربردهای اقتصادی، با امنیت ملی و توان نظامی ارتباط پیدا کرده است. بحث درباره سازوکارهای ارتباطی و کاهش خطرات این فناوری میتواند زمینهای برای همکاری محدود باشد، اما هنوز به معنای حل اختلافات فناوری میان واشنگتن و پکن نیست.
ترامپ در دیدار با شی از افزایش دسترسی کشاورزان و دامداران آمریکایی به بازار چین سخن گفت و دو طرف هوش مصنوعی را یکی از حوزههای قابل همکاری معرفی کردند اما با این حال نشانهای از یک توافق جامع درباره آینده تجارت، فناوری یا امنیت دیده نمیشود
در مقابل، تایوان همچنان یکی از اصلیترین موضوعات اختلافی باقی ماند. شی جینپینگ از آمریکا خواست به موضعی که پکن آن را «درست» میداند، یعنی مخالفت با استقلال تایوان، پایبند بماند. چین استقلال تایوان را به رسمیت نمیشناسد و بر اصل «چین واحد» تأکید دارد. در مقابل، آمریکا اگرچه روابط دیپلماتیک رسمی با تایوان ندارد، مهمترین حامی بینالمللی و تأمینکننده تسلیحات این جزیره است.
ترامپ پیشتر بسته تسلیحاتی بزرگی برای تایوان را تصویب کرده بود و سپس بخشی از فروش جدید تسلیحات را بهعنوان اهرمی در مذاکرات با چین توصیف کرد. به همین دلیل، پکن تلاش میکند مسئله تایوان را به یکی از عناصر اصلی تعریف روابط آینده با واشنگتن تبدیل کند. با این حال، در این سفر نشانهای از تغییر بنیادین سیاست آمریکا درباره تایوان منتشر نشد.
واکنش تایپه نیز نشان داد که این موضوع همچنان برای طرفهای درگیر حساس است. وزارت خارجه تایوان اظهارات شی را رد کرد و تأکید داشت که آینده جزیره باید توسط مردم آن تعیین شود. بنابراین، سفر شی اگرچه کانال گفتوگو درباره تایوان را فعال نگه داشت، اما اختلاف اصلی را حل نکرد.
در مجموع، خروجی سفر را میتوان در سه محور تمدید آتشبس تجاری، ادامه گفتوگو درباره فناوری و هوش مصنوعی و حفظ ارتباط مستقیم سیاسی میان دو دولت تحلیل کرد. در مقابل، مسائل بنیادین مانند تایوان، رقابت فناوری و اختلافات ساختاری اقتصادی همچنان پابرجا ماندند. از این رو، اهمیت دیدار بیشتر در جلوگیری از تشدید بحران بود تا دستیابی به توافقی تعیینکننده!
نگاه تایوان، روسیه و اروپا چیست؟
تایوان سفر شی جینپینگ به واشنگتن را بیش از هر چیز از زاویه آینده حمایت آمریکا از این جزیره دنبال کرد. نگرانی اصلی تایپه این است که واشنگتن در جریان معاملهای گستردهتر با پکن، در ادبیات یا سیاست خود درباره تایوان تغییر ایجاد کند و درخواست شی از ترامپ برای مخالفت صریح با استقلال تایوان نیز همین نگرانی را افزایش داد. با این حال، تا پایان سفر نشانهای روشن از پذیرش چنین درخواستی از سوی آمریکا منتشر نشد.
از نگاه روسیه، دیدار شی و ترامپ را باید در چارچوب رقابت گستردهتر قدرتهای بزرگ بررسی کرد. مسکو در سالهای اخیر روابط راهبردی خود با پکن را گسترش داده و همزمان تلاش کرده کانال ارتباطی خود با واشنگتن را حفظ کند. بنابراین، نزدیکی محدود چین و آمریکا الزاماً به معنای تغییر روابط روسیه و چین نیست. برای مسکو، مهمتر از نتیجه اقتصادی نشست، تأثیر آن بر آرایش قدرت جهانی و مناسبات میان سه قدرت اصلی آمریکا، چین و روسیه است.
اتحادیه اروپا نیز از زاویهای متفاوت این دیدار را دنبال میکند. اروپا با چین روابط اقتصادی گسترده دارد اما در زمینه امنیت، فناوری و سیاست خارجی اختلافاتی با پکن دارد. همزمان، سیاستهای تجاری آمریکا نیز مستقیماً بر اقتصاد اروپا اثر میگذارد. بنابراین هر توافق واشنگتن و پکن درباره تعرفهها، زنجیره تأمین یا فناوری میتواند پیامدهایی برای شرکتها و بازارهای اروپایی داشته باشد.
در نهایت، سفر شی جینپینگ به آمریکا را نمیتوان نقطه پایان رقابت چین و آمریکا دانست. این سفر بیشتر نشاندهنده تلاش دو طرف برای مدیریت رقابتی است که پایان آن در کوتاهمدت قابل تصور نیست. تشریفات گسترده، استقبال شخصی ترامپ و تأکید رهبران بر همکاری، در کنار باقی ماندن اختلافات درباره تایوان، تجارت و فناوری، تصویری دوگانه از روابط دو کشور ارائه کرد.
دیدگاه تان را بنویسید