ایستگاه آخر جنگ اوکراین با حاصل جمع صفرِ کی‌یف

رامین پرتو

پرونده جنگ اوکراین پس از یک دوره سکون سیاسی، حالا به نظر می‌رسد که در حال طی کردن دالان‌های جدید دیپلماتیک خود است. در این مسیر ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین در جریان سفر به لیتوانی در ویلنیوس با خبرنگاران صحبت کرد و گفت که اوکراین منتظر است تا شرکایش تاریخ امضای سند تضمین‌های امنیتی ایالات متحده را تعیین کنند و پس از آن، این سند برای تصویب به کنگره آمریکا و پارلمان اوکراین ارسال خواهد شد. 

وضعیت اوکراین و حتی مذاکرات سه‌جانبه‌ای که درخصوص پیشبرد صلح در این پرونده در ابوظبی برگزار شده، با وجود تبلیغات رسانه‌ای که از سوی ایالات متحده و بعضاً زلنسکی انجام شد، در هاله‌ای از ابهام است و همین موضوع میان اروپا و آمریکا اختلاف ایجاد کرده است

زلنسکی همچنین بر تلاش اوکراین برای عضویت در اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۲۷ تأکید کرد و آن را «تضمین امنیت اقتصادی» خواند. رئیس جمهور اوکراین مذاکرات در ابوظبی، پایتخت امارات متحده عربی، را احتمالاً اولین قالب سه‌جانبه در «مدت زمان نسبتاً طولانی» توصیف کرد که نه تنها دیپلمات‌ها، بلکه نمایندگان نظامی هر سه طرف را نیز شامل می‌شد. این مذاکرات که از روز جمعه آغاز شد و شنبه نیز ادامه یافت، جدیدترین مذاکرات با هدف پایان دادن به جنگ تقریباً چهار ساله است اما زلنسکی به اختلافات اساسی بین مواضع اوکراین و روسیه اذعان کرد و مسائل ارضی را به عنوان یک نقطه اختلاف اصلی مورد تأکید مجدد قرار داد. 

او گفت که موضع ما در مورد سرزمینمان (تمامیت ارضی اوکراین) باید محترم شمرده شود. در مقابل ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در جریان مذاکرات طولانی اواخر پنجشنبه، در مورد حل و فصل اوکراین با استیو ویتکاف و جارد کوشنر، فرستادگان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت‌وگو کرد اما کرملین اصرار داشت که برای دستیابی به یک توافق صلح، کی‌یف باید نیروهای خود را از مناطقی در شرق که روسیه ضمیمه کرده اما به طور کامل تصرف نکرده است، خارج کند.

خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در این راستا اعلام کرده که زلنسکی گفته است که ایالات متحده در تلاش برای یافتن سازش است، اما همه طرف‌ها باید برای سازش آماده باشند. این در حالیست که یک مقام آمریکایی اعلام کرده که، مذاکره‌کنندگان در اول فوریه برای دور بعدی مذاکرات به امارات متحده عربی بازخواهند گشت. این مقام گفته است که مذاکرات اخیر طیف گسترده‌ای از مسائل نظامی و اقتصادی را پوشش داده و شامل احتمال آتش‌بس قبل از توافق بوده است اما واقعیت این است که هنوز توافقی در مورد چارچوب نهایی نظارت و بهره‌برداری از نیروگاه هسته‌ای زاپوریژیا اوکراین، که توسط روسیه کنترل می‌شود و بزرگترین نیروگاه هسته‌ای در اروپا بوده، 

حاصل نشده است.

چند دستگی در بروکسل

آنچه در این میان باید موردنظر قرار بگیرد این است که اساساً وضعیت اوکراین و حتی مذاکرات سه‌جانبه‌ای که در خصوص پیشبرد صلح در این پرونده در ابوظبی برگزار شده، با وجود تبلیغات رسانه‌ای که از سوی ایالات متحده و بعضاً زلنسکی انجام شد، در هاله‌ای از ابهام است. همین موضوع را اگر در کنار تمامیت‌خواهی کرملین در قبال مناطق شرقی اوکراین قرار دهیم و از سوی دیگر برآیند آنرا در اروپا مشاهده کنیم، به وضوح می‌بینیم که بخشی از قاره سبز از این روند خشنود نیست؛ به بیانی شیواتر باید گفت که اتحادیه اروپا در مورد اوکراین با یک مشکل جدی و عملاً با یک دوپارگی مزمن و علنی روبرو است. 

به عنوان مثال ماتئو سالوینی، معاون نخست‌وزیر ایتالیا و رهبر حزب لیگ این کشور در یک نشست محلی، خطاب به ولادیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین صراحتاً اعلام کرد که «زلنسکی بعد از دریافت این همه پول و کمک، هنوز هم گله و شکایت می‌کند! دوست من! تو در حال باختن جنگ هستی! تو در حال از دست دادن مردم، اعتماد و کرامت هستی! هرچه سریع‌تر توافق صلح را امضا کن». 

قاره سبز خود و منافع استراتژیک خود را در معرض ازهم‌گسیختگی توسط ترامپ و از سوی دیگر تعرض ارضی از سوی روسیه می‌بیند و در این راستا تلاش می‌کند تا به هر ترتیب که شده خود را در این الگوریتم تثبیت کند

این در حالیست که رهبر حزب لیگ ایتالیا مدت‌ها است که خواستار توقف ارسال تسلیحات به کی‌یف است. با این حال، حزب او در پارلمان به تمدید فرمان مربوط به ادامه کمک‌ها به اوکراین تا پایان سال جاری رأی مثبت داده و در عین حال تأکید کرده که این کمک‌ها باید برای نیازهای غیرنظامی مورد استفاده قرار گیرد. سالوینی پیش‌تر نیز پس از یک رسوایی فساد مالی از دولت اوکراین انتقاد کرده و آنرا دلیلی دیگر برای قطع کمک‌ها دانسته بود. همچنین آنتونیو تایانی دیگر معاون نخست‌وزیر ایتالیا و وزیر امور خارجه این کشور، اظهارات زلنسکی را ناسپاسی در قبال اتحادیه اروپا توصیف کرده بود. 

از سوی دیگر پیتر سیجارتو، وزیر خارجه و تجارت مجارستان هشدار داد که رهبران اتحادیه اروپا ممکن است با فشار بر همه کشورهای اروپایی موافقت کنند که نیروهای خود را مشابه اقدامی که بریتانیا و فرانسه انجام دادند، به اوکراین بفرستند. او صراحتاً نسبت به اعزام نیروهای نظامی اروپایی به اوکراین هشدار داد. در بخش دیگر او اعلام کرد که اوکراین همراه با بروکسل، بوداپست را تحت فشار قرار داده تا استفاده از منابع انرژی روسیه را متوقف کند. وی گفت که اوکراینی‌ها از ما می‌خواهند که خرید نفت و گاز طبیعی از روسیه را متوقف کنیم. بدون این منابع، ما قادر به تامین انرژی قابل اعتماد نخواهیم بود و هزینه‌های مسکن و خدمات شهری بلافاصله سه برابر خواهد شد.

تقابل با مسکو در حوزه انرژی 

به موازات این روند بخش دیگری از کشورهای اروپایی به دنبال آن هستند تا بتوانند به هر ترتیب که شده اوکراین را در نه تنها در مقابل روسیه بلکه در قبال یکجانبه‌گرایی ترامپ حفظ کنند. کشورهای اتحادیه اروپا روز گذشته (دوشنبه) موافقت نهایی خود را برای ممنوعیت واردات گاز روسیه تا اواخر سال ۲۰۲۷ اعلام کردند و تقریباً چهار سال پس از آغاز جنگ مسکو در اوکراین، قصد خود را برای قطع روابط با تامین‌کننده اصلی سابق خود از نظر قانونی الزام‌آور کردند؛ اما اسلواکی و مجارستان به این طرح رأی مخالف و بلغارستان رأی ممتنع دادند. 

طبق این توافق، اتحادیه اروپا واردات گاز طبیعی مایع (ال.‌ان.‌جی) روسیه را تا پایان سال ۲۰۲۶ و واردات گاز از طریق خط لوله را تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۷ متوقف خواهد کرد. این قانون اجازه می‌دهد که اگر کشوری برای پر کردن مخازن ذخیره‌سازی خود با گاز غیرروسی قبل از زمستان مشکل دارد، مهلتش حداکثر به اول نوامبر ۲۰۲۷ تغییر کند. روسیه قبل از سال ۲۰۲۲، بیش از ۴۰ درصد از گاز اتحادیه اروپا را تامین می‌کرد. طبق جدیدترین داده‌های موجود اتحادیه اروپا، این سهم در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۳ درصد کاهش یافت.

اوکراین در میان تنش اروپا - آمریکا

نکته نهایی و بسیار مهم این است که اوکراین و زلنسکی در زمانه‌ای از صد درصد شدن تضمین‌های امنیتی ایالات متحده سخن می‌گوید که یکجانبه‌گرایی ترامپ باعث شده تا اتحادیه اروپا به پرونده جنگ اوکراین به عنوان یک معضل استراتژیک نگاه کند. دلیل امر مذکور این است که قاره سبز خود و منافع استراتژیک خود را در معرض از هم گسیختگی توسط ترامپ و از سوی دیگر تعرض ارضی از سوی روسیه می‌بیند و در این راستا تلاش می‌کند تا به هر ترتیب که شده خود را در این الگوریتم تثبیت کند. 

این در حالیست که نشریه پولیتیکو در گزارشی به نقل از یک مقام آمریکایی که خواست نام وی فاش نشود، نوشت که از دید واشنگتن تضمین‌های امنیتی احتمالی ایالات متحده برای اوکراین بسیار مهم‌تر از تعهداتی است که کشورهای اروپایی ممکن است برای تأمین امنیت این کشور بر عهده بگیرند.

حال باید دید که آیا جنگ اوکراین در ایستگاه آخر است یا خیر؟!