سقوط زیر یک ساعت!

رامین پرتو

بامداد شنبه، جهان شاهد یک اتفاق نادر و پیچیده بود که یک‌بار دیگر توجه بین‌المللی را به ونزوئلا جلب کرد؛ چراکه نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور این کشور، در پی حملات آمریکا به کاراکاس که به گفته آسوشیتدپرس بیش از ۳۰ دقیقه طول نکشید؛ در شرایطی نامعلوم ناپدید شد و این اتفاق به سرعت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تحولات سیاسی - امنیتی در صدر اخبار قرار گرفت. همزمان با اینکه مردم ونزوئلا در بهت و حیرت فرو رفته بودند، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» گفت که «ایالات متحده آمریکا با موفقیت حمله‌ای گسترده را علیه ونزوئلا و رهبر آن، رئیس‌جمهور نیکولاس مادورو انجام داده است». 

عصر دیروز ترامپ همچنین اعلام کرد که مادورو به همراه همسرش دستگیر و از کشور خارج شده‌اند. این مواضع، در حالی مطرح می‌شد که مقامات ونزوئلایی از تحت کنترل بودن اوضاع در کاراکاس خبر می‌دادند و برخی‌ منابع در حال تکذیب خبر خروج مادورو از ونزوئلا توسط آمریکا بودند.

«دلسی رودریگز»، معاون رئیس‌جمهور ونزوئلا، نیز در واکنشی فوری اعلام کرد که موقعیت مادورو هنوز نامشخص است و از دولت ایالات متحده خواست تا «نشانه حیات» رئیس‌جمهور ونزوئلا را ارائه دهد. او این اقدام را نقض معاهدات بین‌المللی توصیف و تأکید کرد که مسئولیت جان مادورو بر عهده دولت آمریکاست.

اگرچه بسیاری از تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند که مادورو به نوعی در حال پاسخ دادن به عملکرد خود است، اما به نظر می‌رسد که مخالفت‌های گسترده‌ای از سوی مخالفان داخلی و خارجی ونزوئلا با هرگونه عدم برخورد با باقی‌مانده‌های دولت مادورو به وقوع خواهد پیوست

محکومیت‌ها و نگرانی‌ها

در پی این تحولات، مقامات و نهادهای کشورهای مختلف جهان واکنش‌های مختلفی نشان دادند. وزارت خارجه روسیه که همواره حامی ونزوئلا بوده، در بیانیه‌ای به‌شدت حمله آمریکا به این کشور را محکوم کرد و خواستار شفاف‌سازی در خصوص موقعیت مادورو شد. روسیه اعلام کرد که ایالات متحده باید فورا پاسخ دهد که رئیس‌جمهور ونزوئلا و همسرش کجا هستند و چرا چنین حمله‌ای انجام شده است؟ این وزارتخانه همچنین تأکید کرد که هرگونه اقدام نظامی علیه ونزوئلا تهدیدی جدی برای صلح و امنیت جهانی به شمار می‌آید. در سطح اروپا نیز اتحادیه اروپا، اسپانیا و دیگر کشورهای اروپایی از این اقدام انتقاد کردند و خواستار خویشتنداری و احترام به حقوق بین‌الملل شدند؛ به عنوان مثال کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در واکنشی به این تحولات اعلام کرد که اصول حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل باید تحت هر شرایطی رعایت شود. وزارت خارجه آلمان نیز به نگرانی‌های جدی خود در خصوص تشدید بحران در ونزوئلا اشاره کرده و از برنامه‌ریزی برای برگزاری جلسات ویژه برای بررسی این وضعیت 

خبر داد.

همچنین، مقامات سازمان ملل و برخی کشورهای آمریکای لاتین مانند مکزیک و آرژانتین از اقدام نظامی ایالات متحده ابراز نگرانی کردند و خواستار توقف فوری خشونت‌ها و بازگشت به میز مذاکره شدند.

چرا آمریکا به ونزوئلا حمله کرد؟

تحلیل‌گران سیاسی معتقدند که حمله نظامی ایالات متحده به ونزوئلا و ناپدید شدن نیکولاس مادورو ریشه‌های عمیق‌تری دارد. یکی از دلایل اصلی این حمله، مسأله منابع استراتژیک ونزوئلا، به ویژه نفت و مواد معدنی است. ایالات متحده به‌ویژه به دنبال کنترل منابع نفتی غنی ونزوئلا بوده که در طول سال‌ها از آن به‌ عنوان یک منبع انرژی حیاتی استفاده کرده است. همچنین، سیاست‌های مادورو در راستای استقلال اقتصادی و تقویت روابط با کشورهای مخالف سیاست‌های غرب، به‌ویژه چین و روسیه، به شدت با منافع آمریکا در تضاد بود.

دلیل دیگر حمله آمریکا به ونزوئلا، مسأله قاچاق مواد مخدر و حمایت از گروه‌های تروریستی است. دولت ایالات متحده بارها به نیکولاس مادورو اتهاماتی در این زمینه وارد کرده و او را به دلیل نقض حقوق بشر و حمایت از گروه‌های مسلح غیرقانونی مورد انتقاد قرار داده است. در این راستا، مقامات آمریکایی، از جمله پاملا باندی، دادستان کل ایالات متحده، گفته‌اند که نیکولاس مادورو به اتهام توطئه برای قاچاق مواد مخدر و تروریسم بین‌المللی تحت تعقیب است که دست آخر وی را از خاک ونزوئلا خارج کردند تا به گفته خود علیه او کیفرخواست صادر کنند.

ابهام در آینده ونزوئلا 

حملات اخیر به ونزوئلا و ناپدید شدن مادورو ممکن است منجر به یک بحران سیاسی و امنیتی جدی در این کشور شود. پس از حملات، دولت ونزوئلا اعلام کرد که وضعیت اضطراری ملی اعلام کرده و اقدامات فوری برای مقابله با تهدیدات خارجی انجام خواهد داد. به گفته مقامات کاراکاس، مادورو همچنین فرمان بسیج عمومی را صادر کرده بود و از نیروهای مسلح ملی خواسته شده تا به‌طور کامل از حاکمیت و استقلال کشور دفاع کنند.

حمله نظامی ایالات متحده به ونزوئلا، تنها یک بحران سیاسی و نظامی نیست، بلکه یک چالش بزرگ برای آینده امنیتی و دیپلماتیک این کشور و منطقه به‌شمار می‌آید. این حمله نشان‌دهنده افزایش مداخلات تیم سیاسی- امنیتی ترامپ در مسائل داخلی کشورهای آمریکای لاتین است که می‌تواند برای متحدان ونزوئلا هشداری جدی تلقی شود

در داخل کشور، این بحران ممکن است موجب تشدید بحران‌های اجتماعی و اقتصادی شود. مردم ونزوئلا که سال‌ها است با مشکلات اقتصادی و سیاسی دست و پنجه نرم می‌کنند، اکنون با چالش‌های جدیدی در برابر خود روبرو هستند. برخی تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند که در صورت ادامه مداخلات خارجی، ونزوئلا ممکن است وارد یک جنگ داخلی جدید شود که در آن گروه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی به‌طور مستقیم با یکدیگر درگیر خواهند شد.

هم‌پیمانان مادورو چه گفتند؟

به موازات این روند کشورهای هم‌پیمان مادورو، به‌ویژه کوبا و نیکاراگوا، به شدت این حملات را محکوم کردند و از دولت‌های غربی خواستند تا از هرگونه مداخله نظامی خودداری کنند. این کشورها همچنین اعلام کردند که این حملات تنها به تشدید بی‌ثباتی در آمریکای لاتین منجر خواهد شد. آنها از کشورهای منطقه خواستند تا همبستگی خود را با ونزوئلا اعلام کرده و علیه مداخلات خارجی موضع‌گیری کنند.

در همین راستا، کشورهای دیگر آمریکای لاتین نظیر مکزیک و آرژانتین نیز بر لزوم احترام به حقوق ملت‌ها و عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها تأکید کرده‌اند. این کشورها همچنین از شورای امنیت سازمان ملل خواسته‌اند که به‌طور فوری جلسه‌ای برای بررسی وضعیت ونزوئلا تشکیل دهد که به نظر نمی‌رسد خروجی خاصی در این راستا به ثمر بنشیند.

از سوی دیگر چین و روسیه به‌عنوان دو قدرت بزرگ جهانی که روابط نزدیکی با ونزوئلا دارند، این تحولات را تهدیدی برای صلح و امنیت جهانی دانسته و به‌شدت حملات آمریکا را محکوم کرده‌اند. روسیه اعلام کرده که حملات آمریکا به ونزوئلا تهدیدی مستقیم برای امنیت بین‌المللی است و از واشنگتن خواسته است که فورا از تشدید تنش‌ها جلوگیری کند. روسیه همچنین تأکید کرده است که حمایت از مادورو ادامه خواهد داشت و این کشور آماده است تا از ونزوئلا در برابر مداخلات خارجی حمایت کند.

چین نیز در واکنشی مشابه از ایالات متحده خواسته است که به حقوق بین‌الملل احترام گذاشته و از هرگونه اقدام نظامی که به بی‌ثباتی در منطقه منجر شود، خودداری کند. دولت چین همچنین ابراز امیدواری کرده که ونزوئلا بتواند بر اساس اصول دموکراتیک و مستقل به مسیر خود ادامه دهد که  این مواضع هم صرفاً یک نمایش دیپلماتیک به حساب می‌آیند.

یک کشور در آستانه تغییرات بزرگ؟!

آینده ونزوئلا پس از ناپدید شدن مادورو و مداخلات نظامی آمریکا در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. اگرچه بسیاری از تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند که مادورو به نوعی در حال پاسخ دادن به عملکرد خود است، اما به نظر می‌رسد که مخالفت‌های گسترده‌ای از سوی مخالفان داخلی و خارجی ونزوئلا با هرگونه عدم برخورد با باقی‌مانده‌های دولت مادورو به وقوع خواهد پیوست. در صورتی که وضعیت مادورو و کشورش به‌طور جدی به بحران داخلی کشیده شود، ممکن است ونزوئلا به یک منطقه جنگی تبدیل شود که تأثیرات آن نه تنها برای خود کشور بلکه برای منطقه آمریکای لاتین نیز می‌تواند بسیار جدی باشد.

فرجام سخن

حمله نظامی ایالات متحده به ونزوئلا و ناپدید شدن نیکولاس مادورو، تنها یک بحران سیاسی و نظامی نیست، بلکه یک چالش بزرگ برای آینده امنیتی و دیپلماتیک این کشور و منطقه به‌شمار می‌آید. این حمله نشان‌دهنده افزایش مداخلات تیم سیاسی- امنیتی ترامپ در مسائل داخلی کشورهای آمریکای لاتین است که می‌تواند برای متحدان ونزوئلا هشداری جدی تلقی شود.